"Markaðir fylgjast með ykkur"

Göran Persson fyrrverrandi forsætisráðherra Svía og núna fyrirlesari og bóndi var gestur á aðalfundi SA í dag. Hann hældi okkur fyrir það sem áunnist hefur frá bankahruni en hvatti okkur til þess að fara varlega og vera á verði. Hættan væri sú að "markaðir," væntanlega fjármálamarkaðir mundu fylgjast náið með okkur og nýta sér það ef við erum ekki á verði. Hann sagði að við værum rík, ung þjóð með miklar auðlindir og með framtíðaráform sem fylgir ungu fólki. Hann varaði okkur við og sagði að erfiðleikarnir væru ekki yfirstignir. Við ættum eftir að vinna úr erfiðum málum í uppgjöri hrunsins og við ættum eftir að gera breytingar sem koma í veg fyrir að þetta geti gerst aftur. Vitnaði í því sambandi í reynslu Svía frá 10. áratug síðustu aldar. Sænskir stjórnmálamenn ákváðu að hætta að lofa fólki úrræðum án þess að segja hvaðan tekjurnar kæmu. Hann var ekkert að selja okkur evruna eða ESB aðild en nefndi að Þjóðverjar, Frakkar og fleiri Evrópuríki sem hann kallaði "gráhærðu" ríkin vegna þess hve aldursamsetning þjóðanna er óhagstæð ættu í miklum vandræðum. Þetta má túlka þannig að við eigum ekki samleið með þessum þjóðum sem ráða í ESB. Þá gerði hann að umtalsefni deilur þar sem ríki Evrópu væru að deila um óuppgerð mál eftir síðustu heimstyrjöld en Grikkir telja að Þjóðverjar skuldi þeim miklar fjárhæðir vegna síðari heimstyrjaldarinnar. Samandregið má segja að þetta hafi vel einnar messu virði hjá karli.

Saga af sjóveiki

 Það var um borð í Herjólfi til Vestmannaeyja fyrir nokkrum árum að ég fékk síðast sjóveiki. Við ætluðum að skjótast með ferjunni frá Landeyjarhöfn en Herjólfur gat ekki athafnað sig þar, þannig að við urðum að fara til Þorlákshafnar. Veður fór ört versnandi og ferðafélagi minn vissi af sjóveiki minni og af hreinni umhyggju keypti hann kojupláss fyrir mig. En það dugði ekki til. Þegar skipið er komið út fyrir hafnarkjaftinn varð ég veikur. Til að gera langa sögu stutta þá ældi ég eins og múkki alla leiðina til Eyja. Þegar komið var í land fór ég að lagast en ég var grár á litinn og með glóðaraugu á báðum augum eftir að kúgast við uppköstin. Mönnum leist satt best að segja ekkert á mig í Eyjum. Þegar ég hitti formann Útvegsbændafélagsins sagðist hann aldrei hafa séð nokkurn mann svona útlítandi eftir sjóferð með Herjólfi og spurði hvort það gæti verið að ég hefði fengið fyrir hjartað. Hann trúði ekki eigin augum. Nú ég lagðist fyrir og var tiltölulega fljótur að ná mér þótt ég væri með glóðaraugu og ælubrennd raddbönd. Næst þegar ég hitti formanninn á fundi í Reykjavík sagði hann mér að þeir hefðu rætt þessa sjóveiki mína í Útvegsbændafélaginu og væru helst á því að kalla þessa veiki mína "Hjartar-veiki" í ljósi þess að þeir hefðu aldrei kynnst öðru eins afbriðgi af sjóveiki.Þá voru þeir að hugsa til þess að sjúkdómar eru kenndir við lækna sem fyrstir greina sjúkdóma. En þeir voru á því að nefna sjúkdóminn eftir sjúklingnum í þetta skipti. Það er ekki laust við að þeim hafi þótt þetta svolítið skondið..... ekki mér þá. En ég get brosað núna.

Árni Jóhannsson minning

Var í fallegri jarðarför í dag þar sem kirkjan ómaði öll af söng. Jarðsunginn var Árni Jóhannsson verktaki og söngvari. Árni og pabbi voru góðir vinir og samferðarmenn í lífinu. Söngurinn sameinaði þá og sem ungir menn gerðust þeir félagar í Karlakórnum Fóstbræðrum og voru í honum alla sína tíð. Báðir voru þeir fyrstu tenórar í kórnum. Árni hafði ægifallega rödd og bjarta og fór ekkert milli mála hver var á ferð þegar hann tjáði sig í söng eða tali á mannamótum. Í raun ótrúlega björt rödd í manni sem hafði svo sannarlega vaxtarlag eins og dýpsti bassi. Ég var svo heppinn að fá vinnu tvö sumur í röð hjá Árna sem handlangari við brúarsmíði í Kópavogi sem strákur. Vafalaust fyrir vinskap pabba og Árna.
Sú hugsun sló mig undir þessum mikla söng að nú færi heldur betur að færast fjör í sönginn í himnaríki. Þeir hafa verið að hverfa margir gömlu félagarnir hans pabba í Fóstbræðrum undanfarin misseri og eins víst að þeir munu taka lagið saman við endurfundi. Kórinn er nánast orðinn fullskipaður í himnaríki þeim félögum sem lyftu kórnum í hæstu hæðir á síðari hluta tuttugustu aldar. Við jarðarförina gat presturinn þess að það væri barnabarn Árna sem söng einsöng í Ave María eftir Kaldalóns. Það var líka ánægjulegt að upplifa það að barnabarn pabba söng með Karlakórnum Fóstbræðrum við athöfnina. Þannig heldur lífið áfram kynslóðir fara og kynslóðir koma. Blessuð sé minning Árna Jóhannssonar.

Ertu með penna?

Í gær vantaði mig penna á rótarýfundi og spurði sessunaut minn hvort hann gæti lánað mér slíkan. Hann hafði engan penna heldur. Nokkru síðar rekur sessunautur minn upp þennan rokna hlátur og segir að sér hafi dottið í hug skemmtileg minning í tengslum við þetta pennaleysi mitt. Þannig var að hann var ungur maður í vegavinnu norður í landi staddur við fermingarathöfn í kirkjunni á Svalbarði í Þistilfirði. Rétt áður en athöfnin hefst tekur hann eftir því að það er maður sem gengur um kirkjuna með vínflösku í hendinni og hvíslar einhverju að fólki. Þegar nær dregur heyrir hann að maðurinn er að hvísla hvort það sé mögulega með tappatogara á sér. Það hafði sem sé gleymst að hafa með tappatogarann í athöfnina og nú voru góð ráð dýr svo hægt yrði að veita messuvínið í altarisgöngunni. Hver er svo lærdómurinn af þessari sögu? Jú maður gleymir ekki nauðsynlegum verkfærum þegar mikið leggur við. Ég ætlaði að nota pennann til þess að skrá mig í rótarýferð í haust.

 

Ungverskur flóttamaður

Heilinn er furðulegt fyrirbæri. Í dag og í gær hefur hugurinn dvalið við minningu um ungverskan flóttamann sem ég vann með fyrir nær 40 árum eitt sumar í Gautaborg.Við unnum við það að hlaða í járnbrautarvagna timburvörum, gluggum og hurðum. Ég var með varan á mér gagnvart honum í fyrstu áður en ég kynntist honum. Líklegast vegna þess að hinir karlarnir í Timber traiding höfðu horn í síðu hans og höfðu varað mig við honum. Hann reyndist við nánari kynni hinn viðkunnarlegasti maður og ég lærði margt af honum þetta sumar. Ástæðan fyrir því að sænsku karlarnir voru að hnýta í hann grunaði mig að hafi verið vegna þess að hann var ekki eins og þeir, slarkarar með margbrotið líf að baki. Í spjalli okkar í hleðslustarfinu uppfræddi hann mig um að maður getur átt gott og viðburðarríkt líf, jafnvel þótt maður vinni einhæf störf. Þá var hann að vísa til margra sænsku karlanna sem unnu þarna og lifðu margir slarksömu lífi. Hann var alltaf snyrtilegur og átti sér fjölmörg áhugamál sem hann trúði mér fyrir: brugg, garðrækt, ferðalög og skak á litlum báti. Hann uppfræddi mig um að bruggáhuginn snéri ekki að því að brugga til þess að drekka. Markmiðið var að ná eins tæru víni og mögulegt er. Gegnsætt kristaltært og bragðgott vín væri það sem væri lokatakmarkið. Ég veit ekkert af hverju ég er að deila þessu með ykkur en á næsta ári eru 60 ár frá uppreisninni í Ungverjalandi. Líf okkar helgast oft af aðstæðum sem við fáum engu ráðið um. Við verðum að fóta okkur við breytilegar aðstæður og gera það besta úr stöðunni hverju sinni.

Krafan er aukin verðmætasköpun - Viðvarandi hagræðing

Inngangur

Hún er vel þekkt sagan af útgerðarmanninum sem sagði við fyrrum formann LÍÚ fyrir rúmum 20 árum að áður en langt um liði yrði hægt að halda aðalfundi samtakan í kaffistofu LÍÚ. Hann var þar að vísa til þess að útgerðum í sjávarútvegi færi ört fækkandi.

Vissulega hefur útgerðarfélögum fækkað síðastliðna áratugi en þau hafa jafnframt mörg stækkað umtalsvert. Það var og hefur verið almenn krafa að nauðsynlegt sé að í sjávarútveginum sé starfandi fjölbreytileg flóra fyrirtækja. Þannig séu mestar líkur á að greinin skili mestum ávinningi til samfélagsins.

Krafa um sjálfbærni

Sjávarútvegurinn er atvinnugrein sem er stór á alþjóðlegan mælikvarða og sem slík er hún undirstöðuatvinnugrein fyrir fjölbreytilegar stoðgreinar og nýsköpunarfyrirtæki sem byggja á viðskipum við greinina. Nýafstaðin sjávarútvegssýning er glöggt dæmi um þetta.

Það hefur verið undirliggjandi viðhorf í samfélaginu og skrifað í lög að sjávarútvegurinn eigi að vera sjálfbær bæði út frá líffræðilegum og hagrænum sjónarmiðum þ.e. ekki sé veitt meira en  fiskistofnarnir þoli og hagkvæmni og efnahagslegur ávinningur sé hafður að leiðarljósi.

Aukin verðmætasköpun

Þessar leikreglur hafa kallað á aukna verðmætasköpun í greininni og nánara samband við kröfur markaðsins. Hagræðing í greininni hefur verið viðvarandi og útgerðum hefur fækkað og þær hafa stækkað. Aukin áhersla hefur verið á ferskar afurðir og bætt gæði. Enn eru frekari tækifæri í þessum efnum eftir því sem kröfur markaðarins vaxa og tækninni fleygir fram. Minnist í því sambandi ummæla forystumanns í sjávarútvegi sem sæi fyrir sér að í framtíðinni yrði komið með aflann lifandi til hafnar og hann seldur þannig til þess að mæta síauknum kröfum um ferskleika afurða.

Sá sem hér heldur á penna þykist ekki sjá fyrir um framtíðina í atvinnugreininni að öðru leyti en því að hlutverk hennar verður áfram að selja hágæða sjávarafurðir á sem hæstu verði á hverjum tíma.

Alþjóðleg samkeppni

Samkeppnisaðilar okkar í nálægum löndum fylgjast náið með okkur og munu leitast við að ná sambærilegum eða betri árangri til framtíðar. Í Noregi er vaxandi umræða um nauðsyn þess að endurskilgreina þær kröfur sem gerðar eru til atvinnugreinarinnar með aukinni áherslu á hagræn og viðskiptaleg sjónarmið í rekstri sjávarútvegsfyrirtækja þar sem því verður við komið. Sá tími líður senn undir lok að jafnvel hinir ríku frændur okkar í Noregi geti rekið sjávarútvegsfyrirtæki á félagslegum grunni.

Höfundur er hagfræðingur LÍÚ.

Skoðun í Fiskifréttum 16.10.2014

„Lengi tekur sjórinn við.“

 

Þessi fyrirsögn var fyrir nær þremur áratugum hvatningartexti í átaki útvegsmanna til þess að brýna aðila um að henda ekki rusli fyrir borð.  Það var mál manna að þetta átak hafi tekist vel. Í framhaldi voru lagaðar aðstæður um borð í fiskiskipum til þess að hirða rusl og aðstaða í höfnum til þess að taka á móti því. Í tímans rás hafa verið fleiri svona átök og að sjálfsögðu er markviss umræða nauðsynleg til þess að viðhalda málinu.

Sjálfboðaliðar tína rusl

Því er þetta rifjað upp að nýlega gafst undirrituðum kostur á að taka þátt í hreinsunarátaki í fjörum vestur á Hornströndum. Farið var í Kjaransvík, Hlöðuvík og Hælavík til þess að týna rusl. Þetta átak var á vegum Ísafjarðarbæjar, ferðaþjónustu aðila á svæðinu, björgunarsveita og fleiri. Alls tóku um sextíu manns þátt í verkefninu. Töluvert rusl safnaðist í þessari ferð og töldu menn það geta verið yfir 10 tonn, mest veiðafæraúrgangur og plastílát.

Þetta átak byggði á þátttöku sjálfboðaliða og það stóð ekki á henni því færri komust að en vildu. Fólk kom víða að af landinu, auk heimafólks frá Ísafirði og þó nokkurs hóps erlendra gesta bæði námsfólks í námi hér á landi og ferðamenn sem frétt höfðu af átakinu.

Lifnaðarhættir fyrri tíma

Sérstaklega minnisstætt úr þessari ferð er þegar Eyvindur Eiríksson rithöfundur lýsti mannlífinu í Hlöðuvík en hann bjó þar fram til 1943 þá sjö ára gamall er foreldrar hans fluttu til Ísafjarðar. Á nokkrum árum tókst foreldrum hans að byggja upp fjárstofn með 50 til 60 kindum. Auk þess var á heimilinu ein kýr og einn hestur. Búið var tvíbýli í torfhúsi með timburgöflum og þiljuðu að innan með timbri. Íverustaðurinn var hitaður upp með frumstæðri eldavél. Björgin voru nýtt til eggja- og fuglatekju og róið til fiskjar þegar þess var kostur. Ekki var mikið um gestakomur nema þegar fólk kom til þess að nýta bjargið. Þá var sofið þar sem hægt var. Þegar heimilisfólkið flutti 1943 voru allir innanstokksmunir skildir eftir auk bústofns og heimilisdýra sem var fargað, því óheimilt var að flytja féð til Ísafjarðar.

Sérstæð náttúruperla

Hornstrandir eru í dag friðland og þar býr enginn fastri búsetu. Það er þess vegna á ábyrgð okkar allra að vernda þessa sérstæðu náttúruperlu. Um aldir var búið þarna í flestum víkum allt fram undir miðja 20. öldina.  Nýir atvinnuhættir og vaxandi þörf á auknu vinnuafli í þéttari byggðum kallaði á fólkið af þessu svæði og byggðirnar lögðust tiltölulega hratt af upp úr 1940. En náttúruperlan Hornstrandir hefur fengið nýtt hlutverk í uppbyggingu og atvinnusköpun fyrir Vestfirði vegna þess aðdráttarafls fyrir ferðamenn sem friðlandið hefur.

Frá fátækt til velmegunar

Umbreyting landsins úr einu fátækasta landi Evrópu í byrjun 20. aldarinnar í eitt öflugasta velferðarsamfélag  21. aldarinnar hefur kallað á gríðarlegar breytingar frá því “1000 ára“  sjálfsþurftar samfélagi sem við þekkjum nú aðallega úr sögubókum. Meðalaldur Íslendinga er meðal þess hæsta sem þekkist á byggðu bóli. Menntunarstig þjóðarinnar hefur stóraukist og unga fólkið horfir til nýrra valkosta í atvinnumálum þar sem aukin menntun og nýsköpun er forsenda framfara.

Stöðnun ekki valkostur

Í frumfarmleiðslu greinum eins og sjávarútvegi hafa orðið stór stígar framfarir í tækni sem leitt hefur til þess að færri hendur þarf til þess að veiða og verka þann afla sem berst að landi. Það er nokkuð fyrirsjáanlegt að þessi þróun mun halda áfram í næstu framtíð eins og hingað til verði stefnan um sjálfbæran og hagkvæman sjávarútveg vörðuð áfram. Byggðarlög sem ekki ná að aðlaga sig breyttum aðstæðum geta lent í vandræðum og íbúar þeirra í fátækragildrum sem erfitt getur reynst að komast úr. Þess vegna er stöðnun ekki valkostur á kostnað hagkvæmni og nýsköpunar. Dæmið af Hornströndum er nærtækt dæmi um það hvernig fólk mun bregðast við þegar valkostirnir er óbreytt staða eða breytingar og ný tækifæri til framþróunar. 

Sveinn Hjörtur Hjartarson

Skoðun í Fiskifréttum 10. júlí 2014