Kóngsrottan

Ég las einu sinni bók með þessu nafni. Hún fjallaði um hermann sem lifði eins og kóngur í japönsku herfangelsi við ömurlegustu aðstæður þar sem félagar hans dóu umvörpum. Viðskiptahæfileikar hans nutu sín einstaklega vel þarna í fangelsinu. Einn daginn opnaðist fangelsishliðið, stríðinu var lokið og hann var ekki lengur kóngurinn. Samfangar hans sniðgengu hann og enginn þeirra vildi kannast við hann. Þessi saga rifjaðist upp fyrir mér í dag þegar ég var að lesa um þessa kauphallarmenn sem hafa stundað skortsölu á fjármálamörkuðum. Þeir fundu gróðaleið með því að veðja á vandræði fjármálamarkaðarins, fengu hlutabréf að láni og seldu þau í von um að þau mundu halda áfram að lækka. Kaupa síðan hlutabréfin aftur lægra verði skila þeim og hirða mismuninn. Auðvitað hafa þeir svo talað markaðinn niður til þess að græða sem mest á niðursveiflunni. Þetta er áleitin siðferðileg spurning hvort þetta sé í lagi. Segir ekki að velgengni byggist á því að sjá tækifærin í hverri stöðu en ekki vandamálin? Mér dettur aðeins í hug hin eftirminnilega setning fyrrum kennara míns, Vilmundar Gylfasonar: löglegt en siðlaust.

Krónan gerð ótrúverðug

Haft var eftir Davíð Oddsyni seðlabankastjóra í Mbl í dag að atlagan að krónunni væri afskaplega ógæfuleg og óskiljanleg í rauninni og menn ættu ekki að leyfa sér hana um þessar mundir. Á leiðinni heim úr vinnu hlustaði ég á sjálfan viðskiptaráðherra Björgvin G Sigurðsson tjá sig um efnahagsmálin. Ég hjó eftir því að hann nefndi krónuna sem "minnsta gjaldmiðil í heimi". Þeir sem vilja gera hana ótrúverðuga nota oft þessi rök til að grafa undan krónunni. Er þessi fullyrðing ráðherrans rétt? Er það svo að krónan er minnsti gjaldmiðill í heimi? Hvernig metur hann það? Hvaða forsendur liggja að baki þessari fullyrðingu mannsins? Eins og svo oft er svona fullyrðingum haldið á lofti án þess að fyrir því séu færð frekari rök. Samkvæmt Alþjóðagjaldeyrissjóðnum er Ísland mælt í vergri landsframleiðslu(GDP) í 92 sæti af 179 löndum (sjá hér). Verg landsframleiðsla er algengasti mælikvarði á stærð hagkerfa. Með öðrum orðum íslenska krónu hagkerfið er um miðbik meðal þjóða heimsins. Á þessari heimaslóð hér má nálgast lista yfir gjaldmiðla heimsins. Eins og ráðherrann mun komast að ef hann á annað borð nennir að kynna sér málið mun hann sjá að það að í minni hagkerfum en á Íslandi eru notaðir sjálfstæðir gjaldmiðlar. Það er lágmarkskrafa að viðskiptaráherra landsins sé með þetta á hreinu. Það væri nú lag fyrir seðlabankastjóra eða einhvern í Seðlabankanum að banka uppá hjá honum og fara yfir málið.

Leitað að sökudólgum

Lækkun útskýrð. Í nýlegu eintaki af blaðinu Money sem mér áskotnaðist í síðustu viku er að finna 21 ráð til örvæntingafullra fjárfesta. Eitt af ráðunum er að anda djúpt og hætta að horfa á CNBC og aðrar fjármálarásir sjónvarpsmiðlanna. Ég horfi nú á þættina hennar Maríu á CNBC fyrir það og ætla að gera það áfram. Svona er nú stemmingin á Wall Street eftir daginn í dag. AIG stærsta tryggingafélag í heimi komið í gjörgæslu bandaríska stjórnvalda. Er nema von að fólk spyri sig um allan heim hvað komi næst.
Evrópa í rauðum lit. Evrópa er engin undantekning. Fjármálamarkaðir í álfunni eru meira og minna í mínus vegna fjármálakreppunnar og fátt sem bendir til þess að jafnvægi sé að nást í fjármálaheiminum. Sagt er frá tveimur stórum bönkum á Stóra- Bretlandi sem verði líklega sameinaðir HBOS og Lloyds TSB. Fjörtíu þúsund bankamenn til viðbótar gætu misst vinnuna vegna þessa.
Ekki benda á mig. Nú er leitað að sökudólgum og augu umheimsins beinast að þessum matsfyrirtækjum sem hafa verið að gefa ríkissjóðum, bönkum, fyrirtækjum og skuldabréfum háar einkunnir undanfarin ár. Þessi framkvæmdastjóri hjá Standard and Poor, Jay Drhu var spurður í dag hvort hann væri enn þeirrar skoðunar að rétt hefði verið að gefa húsnæðisskuldabréfunum í Bandaríkjunum AAA einkunn í ljósi stöðunar. Það var sama hvað þeir gengu á hann fréttamennirnir ekki fékkst hann til að viðurkenna að Standard og Poor hefðu gert mistök. Vinnubrögð þessara matsfyrirtækja hljóta að koma til alvarlegrar skoðunar í ljósi reynslunnar. Þau hafa setið beggja megin borðs of lengi og maður hefur það á tilfinningunni að þar megi rekja hluta af hinum tæknilega vanda. Ásamt því að dæma fjármálaafurðir fjármálastofnana og fyrirtækin sjálf hafa þau verið að bjóða eigin ,,fjármálaafurðir" til sölu á sömu aðilum.
Ég er ,,góði" strákurinn. Myndir þú kaupa notaðan bíl af þessum manni í ljósi reynslunnar? Hætt er við að það taki umheiminn langan tíma að treysta matsfyrirtækjunum að nýju. Það getur þessvegna farið fyrir þeim eins og A Anderson endurskoðandanum hér um árið vegna gjaldþrots Enrons orkurisans. Anderson endurskoðendur hurfu eins og dögg fyrir sólu fyrir þá sem ekki vita það. Einn er sá þáttur sem ekki hefur verið fjallað um en það er hvernig stóð á því að allt þetta fjármagn komst í umferð. Er það stefna bandarískra stjórnvalda undir handleiðslu Allans Greenspans undanfarin áratug sem er að valda þessu? Enn vantar greiningu á því. Ljóst er að stjórnvöld vestanhafs og austan bera mikla ábyrgð á því hvernig komið er. Við vitum að hlutverk banka er að ávaxta fjármagn og lána það. En af hverju lána þeir stjarnfræðilegar upphæðir til lántakenda sem þeir vita að geta aldrei greitt lánið? Þetta gera þeir ekki nema að það sé mikið fjármagn í pípunum sem þeir eiga og verða að koma í vaxtaberandi hlutverk til að standa sig. Enn og aftur hvaðan kom þetta fjármagn?

Haustregnið lemur glugga.

Það rignir og það er rok. Fyrsta alvöru haustlægðin gengur nú yfir á suðvestur horninu. Ég fór bæði á rótarýfund í dag þar sem kynnt var starfsemi Molans, sem er menningarhús fyrir ungmenni í Kópavogi. Í kvöld skellti ég mér líka á söngæfingu hjá Sköftunum. Lag kvöldsins var: Það vex eitt blóm fyrir vestan, og vornóttin mild og hljóð, kemur á ljósum klæðum og kveður því vögguljóð, kemur og kveður því ljóð. Ég ann þessu eina blómi, sem aldrei ég fékk að sjá. Og þangað horfir minn hugur í hljóðri og einmanna þrá, hljóðri og einmanna þrá. Því geng ég fár og fölur með framandi jörð við il. Það vex eitt blóm fyrir vestan og veit ekki að ég er til, veit ekki að ég er til. Það fer vel á því að verma sér við minningu liðinnar helgar og syngja þennan texta eftir Stein Steinarr. Þetta er svona það helsta. Sirrý kom heim frá Kaupmannahöfn í gær eftir dvöl í Danmörku. Kveðja.

Fjármálageiri í vanda

Það er ef til vill full dramatísk lýsing á því sem er að gerast á fjármálamörkuðum að tala um hrunadans en það eru stórtíðindi að Lehmann brothers (stofnað 1850) sé gjaldþrota og Merrill Lynch (stofnað 1914) sé búið að yfirtaka af Bank of America. Þetta ofan á að tveir helstu húsnæðislánasjóðir Bandaríkjanna Fannie Mae og Freddy Mac voru teknir yfir af Seðlabanka Bandaríkjanna þegar ljóst var að þeir væru komnir í mikil vandræði og hlutafé þeirra hrunið niður um 90%. Þetta er alvarlegasta áfall í hagsögu Bandaríkjanna frá því í október 1929 er Kreppan mikla hófst með hruni á Wall Street. Enn er ekki séð fyrir endan á þessum áföllum. Við getum verið viss um að ef Wall Street hnerrar fá fjármálageirar í öðrum löndum kvef. Slíkur er máttur bandaríska fjármálamarkaðarins og hagkerfisins. Það veit enginn á þessari stundu hvernig þessi kreppa mun þróast. Miðað við þróunina í dag er ljóst að öllum fjármálafyrirtækjum verður ekki bjargað og hætt við að mikið fé glatist bæði útistandandi skuldir og hlutafé fjárfesta. Áhrifin á afkomu fólks á næstu misserum geta orðið mikil sérstaklega þeirra sem hafa ekki borð fyrir báru eða missa vinnu sína. Eins skrítið og það hljómar er mjög mikilvægt að fólk haldi ró sinni og panik nái ekki undirtökunum í efnahagslífi heimsins. Þá fyrst er voðinn vís. Nú er að bíta á jaxlinn og vona að þessi áföll gangi fljótt yfir.

Mugison og Villi Valla

Fór í bæinn í dag og keypti mér vestfirska tónlist. Það þýðir víst lítið að lofa Ísafjörð og hafa ekki heyrt það nýjasta. Keypti í Tólf tónum, fyrstu plötuna hans Mugison Lonely mountain. Ég þarf nú að hlusta nokkrum sinnum á hana áður en ég næ honum. Svo keypti ég mér plötuna hans Villi Valla sem hún Lauga spilaði fyrir mig um daginn. Þessi plata er náttúrlega vestfirskur menningarviðburður sem allir innvígðir verða að eignast.

Rok og rigning -eirðarleysi.

Ég hef aldrei séð sjarman við það að komast vart milli húsa vegna rigningar - já og roks. Það hefur verið stanslaus rigning síðan ég kom í bæinn í gær. Vil ekki að veðrið segi mér hvenær ég eigi að lesa bók, liggja í rúminu, kveikja á kerti, drekka kakó, sleppa því að fara í bakaríð, fara ekki í sund, spara bensínið, gera eitthvað, fara eitthvað, hanga í tölvunni. Best að hætta því líka það hefur stytt upp. Svona er eirðarleysi mitt. Kveðja.

ps. Það kom þessi fallegi regnbogi yfir Fossvoginn. En nú er ég hættur.