Björn Dagbjartsson - minning

     

    Kynni okkar Björns Dagbjartssonar stjúpföður eiginkonu minnar, Sigurveigar hafa varað í rúma 5 áratugi. Hann og Sigrún Valdimarsdóttir tengdamóðir mín voru þá nýkomin heim frá Bandaríkjunum, þar sem hann lauk doktorsnámi árið 1972.

 Björn var dagfarsprúður maður, skynsamur, fylginn sér í skoðunum og nálgaðist sérhvert mál af yfirvegun vísindamannsins. Tilgerðarlaus og réttsýnn maður.

Hann var sjálfstæðismaður og um tíma alþingismaður flokksins fyrir norðan. Alltaf var hann trúr sínum uppruna, fæddur og uppalinn í Álftagerði í Mývatnssveit. Foreldrar hans stunduðu þar búskap og silungsveiði í vatninu.  Hann var elstur sex systkina. Það þótti eftirtektarvert að af bræðrunum luku þrír doktorsnámi. 

Við Sirrý eigum Birni margt að þakka. Hann var ávallt tilbúinn að leggja okkur lið, ef á þurfti að halda. Fyrstu árin í búskap okkar bjuggum við í kjallaranum á Kúrlandi, áður en við héldum sjálf til náms erlendis.

Meðan við dvöldum í Svíþjóð heimsóttu Björn og Sigrún okkur oft. Hann var þá orðinn forstjóri Rannsóknarstofnunar fiskiðnaðarins. Eftir að heim kom áttum við stundum athvarf í kjallarnum á Kúrlandinu. Þegar við svo hófum að byggja okkar hús var Björn meðal fyrstu manna til að hvetja okkur af stað í verkefnið.

Hann var börnunum okkar góður afi og sinnti þeim ávallt af væntumþykju og á sinn þátt í uppeldi þeirra. Sameiginlegt verkefni fjölskyldunnar var smíði sumarhúss í Skaftártungu. Á hverju sumri voru farnar ferðir í Skaftártunguna og oft fengu börnin okkar að fara með Birni og Sigrúnu.

Sjávarútvegurinn var Birni hugstæður. Í lok áttunda áratugar á síðustu öld var hann ráðinn aðstoðarmaður Kjartans Jóhannessonar, sjávarútvegsráðherra. Það þótti svolítið sérstakt þá því að Björn var yfirlýstur sjálfstæðismaður. Ráðherrann leitaði til Björns vegna þekkingar hans á málefnum sjávarútvegsins og lífríki hafsins.

 Það var í þessu hlutverki sem Björn lét til sín taka í umræðunni um nauðsyn þess að standa yrði vörð um sjálfbæra nýtingu fiskistofnana í hafinu. Hann átti mikilvægan þátt í því að beina þessari umræðu í skynsamlegan farveg. Hann átti síðar sæti í mikilvægum nefndum um fiskveiðistjórnun og framtíðarskipulag fiskveiða.

Við skyndilegt andlát Sigrúnar tengdamóður minnar árið 2001 stóð fjölskyldan þétt saman. Björn var þá orðinn sendiherra Íslands í Mosambík, sá fyrsti staðsettur sunnan Sahara eyðimerkurinnar. Ógleymanleg eru jólin sem við fjölskyldan héldum þar árið sem Sigrún lést.

Björn hóf sambúð með Sigríði Jóhannesdóttur í lok veru sinnar í Mosambik og stofnuðu þau heimili á Seltjarnarnesi eftir heimkomuna. Sigríður lést langt um aldur fram. Síðar tók hann upp sambúð með Gunnhildi Sigurðardóttur.

Þó að liðin sé nær aldarfjórðungur síðan Sigrún lést hafa fjölskylduböndin ávallt verið sterk og kærleiksrík. Björn bjó alla tíð heima en varð fyrir slysi á heimili sínu seint á þessu ári og dvaldist á Landsspítalanum síðustu vikurnar.

Nú á kveðjustund þakka ég Birni fyrir allan hans stuðning við fjölskyldu okkar. Aldrei bar skugga á þau samskipti og hans verður sárt saknað.

Sveinn Hjörtur Hjartarson

Íslendingar þurfa að aðlaga sig alþjóðlegum aðstæðum

 

Ég kom að þessu verkefni sbr mynd fyrir bráðum 40 árum. Þetta var tilraun til þess að horfa út fyrir landsteinanna á nýja markaði. Við fengum hingað fyrirlesara frá Svíþjóð, skólabróðir minn Claes Rosenberg. Hann er sérfræðingur í markaðsetningu. Maður lærði töluvert um útfluning í tengslum við þetta verkefni. Áþreifanlegt var að það voru ekki mörg fyrirtæki í landinu sem hægt var að hvetja til útrásar. Nokkur þó, sem tilbúin voru í slaginn. Markaðsmál hafa alltaf heillað mig, þó að ekki kæmi ég að þeim með beinum hætti síðar.

Árni Gunnarsson er í núna guðfræðingur, Claes vinur minn er enn að markaðssetja sænskar vörur með góðum árangri. Ég er leiðsögumaður ferðamanna og og … Við erum m.ö.o. enn allir leiðbeinendur. Allt frá lífsins leitargöngu í að leiðbeina ferðamönnum um þjóðvegi landsins. Áhugavert væri að fá Claes aftur til að fjalla um þessi mál, fara yfir stöðuna. Stjórnunarfélag Íslands, fræðsluvettvangur atvinnulífsins er nú því miður stekkur. Búið að koma þessu öllu fyrir í klóm hins opinbera. Er ekki Útflutningsráð eða Íslandsstofa eins og það heitir núna enn á framfæri ríkisins? 

Kolbrún Hjartardóttir minning

 

Í dag var jarðsungin frá Kópavogskirkju föðursystir mín Kolbrún Hjartardóttir kennari og sagnfræðingur. Kolbrún var fædd árið 1935 á Ísafirði og flutti til Reykjavíkur 11 ára gömul. Hún hóf starfsferil hjá VSÍ en vann lengst af sem kennari við barnaskóla. Síðustu ár starfsferlis síns vann hún í Kópavogi. Kolbrún var mikill náttúru unnandi, elskaði að ferðast og far í gönguferðir um Ísland. Hún ferðaðist líka víða um heim. Hennar er minnst, sem góðrar frænku, sem ræktaði frændgarð sinn. Jarðarförin fór fram í kyrrþey að ósk hennar. Blessuð sé minning Kolbrúnar frænku.

Engin sorg á herðum, þótt ekkja falli í valinn (Einar Ben.).

Síðasta samtalið sem ég átti við Stefaníu ömmu mína var um lífið og dauðann. Hún kom við í Víðihvamminum, æskuheimili mínu með Árna Byron Njarðvík, tengdasyni sínum eftir jarðarför vinkonu, hann hafði keyrt hana. Við sátum inn í stofu og það ríkti þögn við borðið. Til þess að rjúfa þögnina spurði ég hana hvort þetta hafi verið sorgleg jarðarför. Hún endurtók spurningu mína og sagði svo: Nei, þetta var ekki sorgleg jarðarför. Síðan stendur hún upp gengur að bókaskápnum og tekur ljóðabók Einars Benediktssonar og fer með ljóð sem efnislega fjallar um andlát eldri konu. Í ljóðinu segir skáldið að enginn syrgi andlát aldraðrar konu. Síðar báust mér þessar ljóðlínur frá góðum vini: Og ekki er mikill tregi/ og engin sorg á herðum/ þótt ekkja falli í valinn/ með sjötíu ár á herðum. Þetta hefur verið í apríl/maí 1970 sjálf lést hún um mánuði síðar 66  ára gömul.
Ég var búinn að leita töluvert að þessu ljóði í gegnum árin en fann aldrei. Man ekki heldur hver þessi vinkona hennar var. Þessi atburður kemur endrum og sinnum upp í hugann. Rakst svo í kjölfarið af þessum hugleiðingum mínum á þessa minningargrein eftir föður minn sem ég hafði ekki séð áður. Hann skrifar þessa grein mörgum mánuðum síðar. Hann hefur ekki ráðið við tilfinningar sínar við andlát hennar og tekið sér tíma til að minnast hennar. Veturinn 1969/1970 heimsótti ég afa og ömmu einu sinni í viku á miðvikudögum. Það var hlé í Austurbæjarskóla á miðvikudögum og í stað þess að hanga í skólanum gékk ég upp á Hringbraut til þeirra í hádeginu og borðaði með þeim og spjallaði. Ógleymanlegar gæðastundir fyrir óharðnaðan ungling. (uppfært febrúar 2021)

Síðasta kvöldmáltíðin

Síðasta kvöldmáltíðin búin (kjöt í karrý) og ekkert eftir nema stundin um kvöl frelsarans framundan. Á æskuárum var þessi tími ungum eirðarlausum pilti mikil áraun. Maður mátti bókstaflega EKKERT gera heima fyrir. Þegar maður komst á unglingsár var það helsta dægrarstytting okkar vinanna að bíða í röð við nætursöluna, sem opnaði á miðnætti föstudagins langa. Það var eins og þungu fargi væri létt af okkur þegar lúgan opnaði og hægt var að kaupa kók og prins - hvílíkt frelsi. Svo liðu árin og kröfur um heilagleika á þessum degi slökknuðu. Ég man þegar maður gat farið á skíði í Bláfjöllum. Jafnvel búðir eru nú í einhverju mæli opnar. Við höfum mörg undanfarn ár ýmist verið í Svíþjóð á þessum tíma eða skroppið austur í Skaftártungu. Það er löngu búið að fella niður flugið okkar til Köben. Þá var Tungan ein í boði þar til maðurinn í svörtu fötunum, hann Víðir skipaði okkur að halda okkur heima. Hver vill ekki hlíða Víði. Er ekki eins með ykkur?

Uppáhalds sálmurinn

Leyfi mér hér að birta uppáhalds sálminn hans föður míns Sr Hjartar Hjartarsonar sem er nr. 350 í sálmabókinni. Hann kom þessum sálmi oft að og organistar sem hann vann með vissu það. Skemmtilegt að segja frá því að einn organisti tók sig einu sinni til og spilaði hann sem útgöngspil, vegna þess að hann sá pabba meðal kirkjugesta. Óhætt er að segja um pabba að hann var æðrulaus maður, þótt ekki væri hann skaplaus. Hann þurfti oft á lífsleiðinni að takast á við ýmis áföll. Hann fékk barna- og lömunarveiki sem ungur drengur, missti bróður sinn úr sömu veiki. Þá tókst hann á við krabbamein síðustu 15 ár ævi sinnar af miklu æðruleysi. Vonandi finnið þið styrk og huggun í þessum ljóðlínum líka:

Ó, ást, sem faðmar allt! Í þér
minn andi þreyttur hvílir sig,
þér fús ég offra öllu hér,
í undradjúp þitt varpa mér.
Þín miskunn lífgar mig.

Ó, fagra lífsins ljós, er skín
og lýsir mér í gleði og þraut,
mitt veika skar það deyr og dvín,
ó, Drottinn minn, ég flý til þín,
í dagsins skæra skaut.

Ó, gleði', er skín á götu manns
í gegnum lífsins sorgarský.
Hinn skúradimmi skýjafans
er skreyttur litum regnbogans
og sólin sést á ný.

Ó, ég vil elska Kristi kross,
er kraft og sigur veitir mér.
Að engu met ég heimsins hnoss,
því Herrann Jesús gefur oss
það líf, sem eilíft er.

Upphaf byggingarsögu - óvænt niðurstaða.

Við keyptum lóð, sökkla og teikningar að einbýlishúsi 1983. Sáum auglýsingu í mbl en gerðum ekkert í því í fyrstu, en svo birtist auglýsingin aftur skömmu fyrir jól. Ég hafði samband við kunningja minn sem bjó í þessu hverfi. Hann upplýsti mig um að þetta væri besta lóðin í hverfinu (bótalóð), hvað staðsetningu varðar. Hann ráðlagði mér að bjóða uppsett verð, þá 750 þúsund krónur, það þýddi ekkert að prútta við eigandann. Við fórum að þessu ráði eftir að hafa skoðað teikningar og hugsað málið yfir helgi. Á mánudeginum hafði fasteignasalinn samband við mig og upplýsti að við gætum fengið lóðina og sökkulinn, ef við borguðum 800 þúsund krónur. En við skyldum hafa hraðann á því eigandinn væri að fara úr bænum og óvíst hvenær hann kæmi aftur. Við urðum forviða og ég var sannfærður  um að við hefðum gert mistök að samþykkja uppsett verð. Hringdi í kunningja minn og sagði honum hvernig tilboðinu var tekið. Ég var að sjálfsögðu ósáttur og leiður hvernig fór. Viðbrögð kunningjans komu á óvart. Hann spurði, "Sveinn hafið þið raunverulegan áhuga á þessari eign og þessu verkefni? Ef  þið hafið áhuga þá gangið þið að þessu verði, Það eru margar 50 þúsund krónurnar, sem munu koma til á byggingatímanum sem ekki er búið að gera ráð fyrir." Ég hafði samband við fasteignasalann og gékk að tilboðinu. Frágangur kaupsamningsins var næst á dagskrá og sú stund var ekki síður eftirminnileg. Við höfum nú búið í þessu húsi í 36 ár.

Á paskum 2019

Góðan daginn

Lítið verið skrifað hér síðustu mánuði og oftar en ekki settir inn pistlar sem eru teknir af facebook síðu minni. Hef þráast við að setja hér inn efni á annan áratug en það sést hvað þeim fækkar eftir að facebook notkun mín eykst.
Það markverðasta á þessu ári er að sjálfsögðu litli drengurinn sem hún Sigrún okkar eignaðist þann 24. janúar slíðastliðinn. Við höfum verið töluvert i Svíþjóð síðastliðna mánuði. Vorum í Hässleholm yfir jól og áramót og svo til að sjá litla drenginn okkar.
Það að setjast á skólabekk að nýju eftir 40 ára fjarveru hefur tekið töluverðan tíma og hefur verið bæði krefjandi og skemmtileg nýbreytni.

Amma fundin!

Viðburður í Kópavogsbíó 1962 - 1966

Ég verð nú bara að deila þessari mynd af samkomu í Kópavogsbíó sem Herbert Guðmundsson tók milli 1962 0g 1966. Fremst í mynd á öðrum bekk frá hægri er amma mín Stefanía Stefánsdóttir og bróðir hennar Karl Stefánsson og Þóra konan hans. Hvert tilefni fundarins kann að vera veit ég ekki. Amma átti heima að Hringbraut 52 í Reykjavík en hún og afi áttu á sínum tíma sumarhús í Kópavoginum. Ja, hérna þetta kom á óvart! Fundarefnið er líkast til menningartengt. Hún var ljóðelsk og víðlesin og Karl var það líka og setti saman töluvert af kvæðum sjálfur.

Það er skemmtilegt að segja frá því hvernig ég fann ömmu mína á þessari mynd. Þegar ég fer á tónleika með móður minni reynir hún oftar en ekki að fá sæti á þessum stað þ.e. framarlega við enda, hægra eða vinstra megin eftir atvikum. Af hverju? Jú, það er vegna þess að hún er píanóleikari sjálf og vill sjá á nótnaborðið á flyglinum og hvernig leikið er á hljóðfærið. Þegar ég var að skoða þessar myndir sló það mig að þetta gætu verið tónleikar. Í framhaldinu fór ég að velta því fyrir mér hvaða fólk þetta væri sem sæti í "sætunum hennar mömmu," enda fremst í mynd. Þið getið rétt ímyndað ykkur hvað ég var forviða þegar ég sá að þarna sat hún Stebba amma, móðuramma mín. Hún spilaði líka á píanó og orgel. Þegar verið er að myndgreina gamlar myndir verður augljóslega að hafa það í huga að þótt viðburðurinn og myndefnið sé í Kópavogi sé ekki sjálfgefið að fólkið sé úr bænum. Fólk fer enn suður fyrir læk og gerði þarna.

Ingibjörg Jónsdóttir 6.12.1877 - 29.10.1943

Þessi mynd er af langömmu minni Ingibjörgu Jónsdóttur (6.12.1877 - 29.10. 1943) til vinstri og systir hennar Margréti Jónsdóttur (1878 - 1960) til hægri. Þær voru fæddar að Hömrum í Norðurtungusveit, Borgarfirði. Foreldrar þeirra voru Jón Jónsson (14.2.1847 - 16.3.1885) og Þuríður Ólafsdóttir (31.7.1853 - 20.7.1882). Þær voru fimm systurnar. Móðir þeirra fórst af barnsburði af sjötta barninu, dreng sem hét Pétur Jónsson, aðeins 29 ára gömul. Jón langa, langafi minn lést þremur árum síðar 38 ára gamall. Ættingjar tóku systurnar að sér, og fluttust þær á bæi í Borgarfirðinum, þannig að ekki þurfti að segja þær til sveitar. Ingibjörg bjó síðustu ár sín á Bræðaborgarstíg í Reykjavík og áður Framnesvegi og Sauðagerði. Hún var móðir móðurömmu minnar Stefáníu Stefánsdóttur (9.11.1903 - 1.6.1970). Einna litla sögu kann ég af Ingibjörgu. Hún var trúlofuð Eggerti Jónssyni frá Galtarholti í Borgarfirði. Hann fór vestur um haf og ætlaði hún að fylgja honum og koma með næsta skipi. Hún steig á skipsfjöl eins og ráð var fyrir gert, en var sett í land á Ísafirði vegna mikillar sjóveiki. Aldrei hitti hún kærastann aftur en giftist bróður hans Stefáni Jónssyni (22.6. 1878 - 4.8.1959) og áttu þau saman ellefu börn.
Margrét Jónsdóttir giftist ekki og átti ekki afkomendur. Blessuð sé minning þeirra systra.

Upplifði ekki fátækt

Var að horfa á Kiljuna (5.apríl) en þar var fjallað um gamla Kópavog. Fátækt fólk en harðduglegt hóf að byggja upp þetta samfélag á kreppuárunum. Ég var 9 mánaða gamall þegar foreldrar mínir fluttu í sumarbústað afa míns og ömmu árið 1953. Mamma og pabbi voru 22 og 23 ára. Þau byggðu hús á sumarbústaðalóðinni, sem var kjallari, hæð og ris. Þar bjuggu þau í 36 ár. Mamma hefur sagt mér að síðustu nóttina sem hún svaf í húsinu árið 1990 hafi hana dreymt að út úr veggjunum hafi sprungið fegurstu blóm og runnar þegar húsið var að kveðja hana, talandi um hús með sál. Ég upplifði ekki fátækt í mínu uppeldi. Bjó í fallegu húsi og alltaf til nóg af öllu. Man þó lítið eftir föður mínum fyrstu árin. Hann vann myrkranna á milli, eins og sagt er. Man atvik sem krakki þegar hann var að koma af næturvakt á morgnana. Hann tók oft tvöfaldar vaktir í vinnunni. Mamma sagði mér í kvöld á rúntinum að það hefði verið honum sérstök ánægja að koma heim úr vinnu á kvöldin og sjá að húsið væri allt uppljómað, þ.e. að ljós væri í gluggum.

.. og ég vissi ekki af því.

Ég á 11 ára afastrák, sem er að auki alnafni minn. Honum finnst gaman í tölvum og vill helst hvergi annars staðar vera. Nú nýlega spurði hann mig undrandi: Afi, hvernig stendur á því að þú ert með heimasíðu og ég vissi ekki af því? Það varð nú eiginlega fátt um svör. Ég er búinn að halda þessari síðu gangandi síðan 2004. Það byrjaði þannig að börnin mín sem öll hafa verið mikið í tölvunum byrjuðu að blogga og ég var forvitinn og langaði að prófa líka. Þau aðstoðuðu mig við að opna síðu og ég man þegar ég byrjaði á þessu var ég svo spéhræddur og feiminn að ég þorði varla fyrir mitt litla líf að skrifa á bloggsíðuna mína. Svo vandist þetta og næstu árin var ég nokkuð duglegur. Síðan kom facebook og bloggið mitt datt niður og ég var næstum því hættur að blogga. En skelti inn einu og einu þess í milli. Þau eru öll löngu hætt aða blogga og líklegast búin að loka sínum bloggsíðum. Ég held mínu áfram meðan ég get og nenni. Hvað gerir maður ekki fyrir barnabörnin. Ég velti því stundum fyrir mér hversu lengi þessi síða muni verða til. Hef kynnst því að vefsíður og myndasíður hafa horfið sporlaust á netinu.  Þetta pár er þá bara eins og að skrifa í sandinn. Næsta alda kemur og skolar þessu pári í burtu. Hinsvegar finnst mér gaman að pára stundum svona á bloggið. Það festir betur í minni og mótar afstöðu um menn og málefni með markvissari hætti. En til hvers er maður þá að þessu. Jú líklegast til þess að deila skoðun sinni og hafa áhrif á þig, helst til góðs.

Flateyrarborðið

Sonur minn og tengdadóttir eru með sameiginlegt áhugamál sem mjög gaman er að fylgjast með. Þau gera upp gömul húsgöng, sem fólk lætur frá sér og gefa þeim nýtt „líf.“  Nú nýlega gerðu þau upp gamalt skrifborð. Það var vægast sagt í mikilli þörf fyrir upplyftingu. Þegar þau voru búin að fara sínum höndum um borðið buðu þau það til sölu með eftirfarandi orðum á netinu:

„Yndislegt gamalt skrifborð sem við fundum ansi illa farið. Það var ekki fyrr en við fórum að ditta að því að við rákum augun í texta undir einni skúffunni þar sem í ljós kom að borðið var árið 1934, sjötugsafmælisgjöf Jóns Guðmundssonar frá Veðrará í Önundarfirði! Við standsettum það og það kemur svona líka ljómandi vel út, bæði sem skrifborð og sem snyrtiborð.“

Það næsta sem gerist er að afkomandi fyrrum eiganda gefur sig fram og kaupir það. Það kemur í ljós að þetta borð var smíðað á Flateyri af sænskum manni sem þar bjó um tíma. Vitað er a.m.k. um eitt borð til viðbótar sem maðurinn smíðaði. Töluverðar vangaveltur voru uppi um hvar borðið hafði lent, en engin skýring hefur fengist á því.

Það sem eftir situr er hversu máttugt netið er til þess að tengja fólk saman. Hitt er svo aftur líka umhugsunarefni hvort það sé hrein tilviljun eða því sé stýrt af ósýnilegum höndum að borðið lendi hjá þessu unga fólki sem fer um það endurlífgandi höndum áður en það fer svo aftur til síns heima. Dæmi hver fyrir sig. Allavega er þessi saga ein af þessum skemmtilegu "anekdotum" hins daglega lífs. 

Eitt lítið "halló" í stað fyrirgefningar

Í gærkvöldi hlustaði ég á samtal tveggja bræðra, 8 ára og 2 ára. Eldri bróðirinn var ósáttur við þann yngri sem hafði komist í liti og krassað í bók sem hann átti. Það gékk á ýmsu og sá yngri skyldi ekki það tilfinnanlega tjón, sem hann hafði valdið bróður sínum. Eftri nokkrar umræður og örvæntingu á báða bóga segir sá eldri: Þú skemmdir bókina, segðu fyrirgefðu. Sá yngri horfði á stóra bróðir og sagði, Nei! Ekkil líkaði eldri bróðurnum svarið og endurtók ásökun og afsökunarkröfu. Þá kom NEI/JÁ! Ekki líkaði svarið og aftur reyndi sá yngri og sagði, JÁ en nú á vitlausum stað. Nú voru góð ráð dýr fyrir þann litla og hann greip til þess orðs sem hafði hjálpað honum að bræða fólk áður og sagði hátt og snjallt, HALLÓ. Það var látið duga þar til hann verður kominn á þann stað í lífinu að vita í hverju fyrirgefningin fellst

Sæból í Aðalvík.

Þetta er Sæból í Aðalvík, mynd sem systir mín færði mér í dag. Þarna liggja rætur okkar að hluta. Forfeður mínir áttu þessa jörð. Langafi minn Finnbjörn Hermannsson erfði hluta af jörðinni en seldi bróður sínum Guðmundi Hermannssyni sinn hluta árið 1943 fyrir 200 kr. Faðir minn hafði upplýst mig um þetta á árum áður, en fyrir forvitnissakir fórum við Valdimar Gunnar og skoðuðum gögn málsins hjá Sýslumanni á Ísafirði í síðustu viku þegar við áttum þar nokkra góða daga. Það er skemmtileg tilviljun að í sömu viku eftir heimsóknina til sýslumanns hringir Þórunn systir mín í mig og segist hafa fundið mynd af gamla Sæbóli á markaði og keypt hana handa mér. Hún hafði ekki hugmynd um að ég hafði verið í þessu grúski. Allavega á ég nú mitt Sæból, þótt það sé í formi þessarar fallegu ljósmyndar. Undir myndinni stendur 1981 og nafn langafabróður míns Jóns Hermannssonar og svo að sjálfsögðu nafnið á bænum. Jón Hermannsson var síðasti ábúandi á jörðinni. Langafi minn var elstur 10 systkina og bjó hann ásamt langömmu Elísabetu Guðný Jóelsdóttur á Skipagötu 7 Ísafirði. Hann vann lengi hjá Ásgeirsverslun á Ísafirði og um tíma sem verslunarstjóri á Hesteyri hjá hinu Sameinaða íslenska verslunarfélagi.

Andi lífsins

Þykkvabæjarklausturskirkja. Langt nafn á lítilli kirkju. Fyrir 25 árum í dag uppstigningardag fórum við Sirrý með pabba og mömmu að skoða kirkjurnar þrjár í Ásasókn. Hinar voru Gröf í Skaftártungu og Langholt í Meðallandi.Pabbi hafði sótt um stöðu sóknarprests. Þetta var fyrsta kirkjan sem við komum að. Þegar við gengum inn í kirkjuna var það fyrsta sem mætti okkur eitt blað á orgelinu með sálmi eftir afa Sirrýjar, Valdimar Jónsson skólastjóra í Vík í Mýrdal og bónda á Hemru. Sálmurinn heitir "Andi lífsins." Þetta hafði mikil áhrif á okkur fjögur. Fyrir einskæra tilviljun vorum við Sirrý stödd við kirkjuna í dag. Veður var að vísu ekki jafn fallegt og daginn góða fyrir 25 árum. En almættið var heldur ekki að munstra nýjan liðsmann í sveitina eins og þá. Hér á eftir má lesa ljóð Valdimars. Lag við þetta ljóð hefur gert Sigurjón Hannesson.

Hvernig kennir maður manninn?

„Þó þú langförull legðir sérhvert land undir fót,

 bera hugur og hjarta samt þín heimalands mót.“

Hvernig kennir maður manninn.

Þannig kvað Stephan G Stephansson í frægu kvæði sínu í Íslendingaræðu árið 1904 í Winnipeg. Skáldið er að segja okkur að umhverfið móti manninn.

Við sem eigum ættir okkar að rekja vestur í Aðalvík berum örugglega með einum eða öðrum hætti ákveðið svipmót af þessu vestfirska umhverfi, arfleið kynslóðanna.

Föður mínum séra Hirti Hjartarsyni frá Aðalvík var hugleikið hvernig kenna mætti manninn.

Í predikunum hans má oft finna þessa setingu: Hvernig kennir maður manninn? Það fer vel á því að gera það einnig núna úr þessum ræðustól sem hann predikaði oft úr í afleysingum fyrir sr. Árna Berg Sigurbjörnsson.

Í huga hans var ættin mikilvægur þáttur, frændur og frænkur, framganga, afrek þeirra og sigrar – jú og mótlætið líka. Hann vildi þekkja frændur sína og hann naut þess að vera í návist þeirra og taldi marga þeirra til vina sinna.

Hvað ættgöfgi varðar, var að hans mati ekki hægt að vera betur ættaður en að eiga ætt sína að rekja til Aðalvíkur.

Þeir bræður veltu oft fyrir sér uppruna ættarinnar í Aðalvík og seildust langt í að mæra ættina. Bróðir hans Finnbjörn Hjartarson hafði mjög frumlega skoðun á þessu. Hann hélt því fram að við værum af hinni týndu ættkvísl gyðinga, Benjamítum.  Ættkvíslin sem samkvæmt biblíunni fór í vestur og engar frekari sögur eru af. Ættin hafi endað ferð sína á þessu „extremo angulo,“ eða síðasta horninu.

Hann var þá að vísa til útlitsins, sérstaklega kvennanna. Þessara háu dökkhærðu kvenna, hrokkinhærðar og með brún augu.

 Það var föður mínum afar kær minnig að hann messaði í fyrsta skipti árið 1989 á Stað í Aðalvík um það bil sem hann kláraði nám í guðfræði 59 ára gamall.

Við það tækifæri söng blandaður þrjátíu manna kór við messuna, allt skyldfólk og afkomendur undir stjórn frænda og vinar hans Ingimars Guðmundssonar í Þverdal.

Einhver orð hafði Ingimar um að hann væri fyrsti presturinn í þessari ætt frá Aðalvík.  

Helsti áhrifavaldur í lífi föður míns var afi hans Finnbjörn Hermannsson verslunarmaður á Ísafirði lengst af  hjá Ásgeirsverslun og síðar verslunarstjóri á Hesteyri hjá Hinu sameinaða verslunarfélagi.

Hann var sonur hjónanna Hermanns Sigurðssonar bónda á Læk, hagleiksmanns með tré og járn, og eiginkonu hans Guðrúnar Finnbjarnardóttur. Hún var dóttir ættarhöfðingjans Finnbjörns Gestssonar á Sæbóli. Hann var sagður glæsimenni og vel látinn, söngmaður góður og hefur söng- og tónlistaráhugi fylgt niðjum hans, segir í bókinni Sléttuhreppur.

 Önnur börn þeirra hjóna voru Guðrún Elín gift Abraham Jónassyni, bónda á Læk. Ingibjörg Katrín, gift fyrst Vilhjálmi Magnússyni útvegsbónda á Sæbóli. Síðari maður hennar var Sigurður Alexander Finnbogason, bóndi á Sæbóli (Siggi Alli). Ingveldur Ólína gift Birni Björnssyni, verkstjóra hjá Kaupfélaginu á Ísafirði. Guðmundur Sigurjón Lúther útvegsbóndi á Sæbóli, kvæntur Margréti Þorbergsdóttur frá Miðvík og Jón Sigfús bóndi á Sæbóli og Læk, kvæntur Elínóru Guðbjartsdóttur. Samkvæmt Íslendingabók áttu þau einnig Sigurjón, Halldór og Ástu sem létust á barnsaldri.

Fyrstu kynni af frændfólki.

Fyrstu persónulegu kynni við frændfólk frá Aðalvík tengi ég skólasystur minni og vinkonu allt frá menntaskólaárunum okkar, Elinóru Ingu Sigurðardóttur og eiginmanni hennar Júlíusi Valssyni. Elinóra er barnabarn Jóns Sigfúsar Hermannssonar.

Í gegnum kynni okkar og vinskap hitti ég fyrst langafabróður minn Jón Sigfús Hermannsson en milli þeirra bræðra var 16 ára aldursmunur. Ég hafði aðeins hitt langafa minn einu sinni. Það  var þegar hann var áttræður 1958. Þeir voru í minningunni sláandi líkir. Síðustu árin dvaldi hann um tíma á öldrunarlækningadeild Landspítalans þar sem konan mín vann. Hún hafði gaman af að brýna hjúkrunarfólkið um að sinna nú honum Jóni vel. Hann væri langa, langafa bróðir barnanna hennar.

Jón Sigfús bjó að Sogaveginum í húsinu, sem hann byggði að hluta úr rekaviði að vestan. Hann flutti með sér virkið þegar hann fór suður líklega meira og minna tilsniðið. Þetta er lýsandi myndbirting þeirrar elju og dugnaðar sem einkennir hans fólk.

Síðar kynntist ég foreldrum Elinóru Ingu, Sigurði Jónssyni og Dýrfinnu Sigurjónsdóttur en nefna má að móðir mín og Dýrfinna eru þremenningar.

Það er gaman að minnast þess að hún tók ljósmóðurprófið á móður minni þegar ég var í móðurkviði, þannig að segja má að ég sé „sveins stykkið hennar.“ 

Allt er þetta vel gert, gott og duglegt fólk sem skarað hefur fram úr á ýmsum sviðum. Það er gott að vera í návist þess og maður gleðst yfir að eiga frændsemi við það.

Skáldið sagði að umhverfið móti okkur.

Ef við skoðum ljóð Sléttuhreppinga, „Aðalvík,“ þá er ljóðahöfundi efst í huga lognið, sólsetrið, töframyndir náttúrunnar, blómin og fegurðin í Aðalvík - sumarið.

 Um ískaldar vetrarnætur, þokuna og einangrun hefur hann enginn orð. Hann minnist aðeins á hið fagra, blíða og eftirsóknarverða en lætur hitt lönd og leið. Það hefur verið mikilvægur eiginleiki til þess að lifa af við erfið skilyrði.

Við skulum minnast þess að óblíð náttúran markaði djúp spor í mannlífið. Vafalaust hefur hún líka hert það fólk sem þar lifði af erfiða lífsbaráttu.

Sagan af Snorra á Húsafelli og dvöl hans á Stað í Aðalvík á 18. öld, þessu nafnkunna „harðindaplássi“ eins og Brynjólfur Sveinsson biskup nefnir það er lýsandi mynd af bágum kjörum fólksins allt fram á 20. öldina.

Þrautseigja og dugnaður var gott veganesti inn í framtíðina. Hið nýja Ísland kallaði á duglegt fólk í þéttari byggðir. Sjálfsþurftarbúskapurinn leið undir lok. Sléttuhreppsbúar svöruðu þessu kalli en tryggð þeirra við sveitina er til fyrirmyndar og vitnar um dugnað og ræktarsemi við arfleifðina og það sem var.

Ferðir í Aðalvík. 

Í fyrra skiptið fórum við hjón ásamt móður minni, sem fylgdarmenn föður míns árið 1999. Hann var að jarðsetja frænda sinn og vin Vilhjálm H Vilhjálmsson stórkaupmann.

Við fórum með Fagranesinu til Aðalvíkur og vorum ferjuð í land við Sæból. Í lendingu vorum við minnt á hversu veður getur breyst fyrirvaralaust. Norðvestan vindhviða feykti í lendingu á haf út hluta af byggingarefni sem Sveinn Guðmundsson frá Þverdal átti.

Við fengum inni í Jónshúsi þessa daga hjá Sigríði Helgu og Guðmundi sem þar voru þá húsráðendur.

Maður fann vel tenginguna við staðinn og ættina. Afkomendur Vilhjálms í Steinhúsinu. Heimsókn til Ásgeirs Jónssonar skókaupmanns í Kópavogi. Ég minnist sérstaklega orða hans af hverju byggðin lagðist af: „Það fóru allir sem gátu þegar við fórum að fá peninga fyrir vinnu okkar.“

 Þegar við komum til systranna í Bólinu, þar sem þær voru að fjarlægja rætur hvanna úr grassverðinum var sagt: „Er ekki Sveinn Hjartarson kominn aftur til Aðalvíkur.“ Ég er skírður í höfuðið á Sveini Hjartarsyni, föðurbróður mínum sem lést ungur að árum, en hann hafði dvalið á sumrin í Aðalvík fyrir 1942. Þetta þótti mér vænt um og tengdi mig staðnum enn frekar.

Síðar átti ég þess kost í júlí árið 2011 ásamt skaftfellskum göngufélögum að heimsækja Aðalvík. Við gengum fjöruna frá Sæbóli að Látrum (fyrir Pokasund niður Tökin), upp á Barðann og næsta nágrenni og að lokum frá Sæbóli yfir á Hesteyri. Í ferðalok aðstoðuðum við að ganga frá drenlögn við Stað. Hugtakið að vera vel fjallgengur sem sagt var um Aðalvíkinga fékk nýja merkingu í huga mínum eftir þessa ferð.

Við gistum í Hjálmfríðarbóli hjá Gylfa Kristinssyni og Jónínu Völu Kristinsdóttur. Við áttum góða daga í frábæru veðri alla dagana.

Það gerir þessa ferð enn eftirminnilegri að foreldrar mínir og eiginkona fylgdu með vestur á Ísafjörð og biðu þar á meðan farið var með gönguhópnum yfir í Aðalvík. Þetta var síðasta skipti sem ég fór með föður mínum vestur. Hann treysti sér ekki lengra, en hugurinn bar hann yfir Djúpið.    

Fjölskyldan.

Faðir minn var alinn upp á Ísafirði. Hann bjó á Skipagötu 7 sem var tíðum viðkomustaður frændfólks frá Aðalvík. Langamma mín hét Elísabet Guðný Jóelsdóttir. Þeirra börn voru:  Sigurður, Jón Hjörtur afi minn, Margrét og Árni.

Systkini föður míns eru: Hermann, Kolbrún, Finnbjörn, Matthías, Elísabet og Sveingerður og Sveinn sem lést í æsku 1942, eins og áður sagði. Samfeðra eru Margrét og Nína.

Ég hóf þetta tal á að velta því upp hvernig maður kennir manninn: Augljóslega mótar umhverfið hann að stórum hluta. Máltækið segir að fjórðungi bregði til fósturs. Í þeim efnum kemur að fjölskyldunni og ættinni og frændseminni þegar einstaklingurinn leitast við að þekkja sjálfan sig. Það hefur verið mér mikilsvirði að vita af þessum tengslum við ætt mína fyrir vestan.

Ég þakka áheyrnina og bið ykkur guðs blessunar.

Doktorsvörnin 8. mars 2013

Sirrý útskrifaðist sem doktor í öldrunarfræðum í mars sl. Hún varði doktorsritgerð sína við Heilsuháskólann í Jönköping þann 8. mars 2013. Við vorum rúmlega tuttugu ættingar og vinir sem mættum við vörnina. Hún stóð sig í alla staði vel í tæplega þriggja tíma yfirheyrslu. Um kvöldið var svo haldið veglegt hóf í tilefni þessara tímamóta á veitingastaðnum Guvernören. Annállinn óskar doktornum til hamingju með nafnbótina.

Séra Hjörtur Hjartarson

Sr Hjörtur Hjartarson, fyrrverandi sóknarprestur er látinn, 81 árs að aldri.

Hjörtur var fæddur 8. desember 1930 og ólst upp á Ísafirði. Foreldrar hans voru Jensína Sveinsdóttir húsmóðir frá Gillastöðum í Reykhólasveit og Jón Hjörtur Finnbjarnarson prentari á Ísafirði.

Hjörtur lauk sveinsprófi í prentiðn frá Iðnskólanum í Reykjavík 1954 og hlaut meistararéttindi í iðninni 1972. Hann starfaði við prentiðn framan af starfsævinni og var aðalféhirðir hjá Ferðaskrifstofu ríkisins frá 1976 til 1988.

Þá söðlaði Hjörtur um og hóf nám í guðfræði við HÍ. Hann vígðist til prests að Ásum í Skaftártungu 1990 og einnig þjónaði hann sem prestur í Kópavogi og í Grindavík.

Hjörtur var virkur í félagsmálum í Kópavogi og sat í bæjarstjórn þar frá 1974 til 1978. Hann var félagi í karlakórnum Fóstbræðrum og söng á sínum tíma með Fjórtán fóstbræðrum. Hann var ritstjóri Þjóðmála og Framsýnar, blaðs framsóknarmanna í Kópavogi. Þá ritaði hann greinar í blöð og tímarit um stjórnmál og guðfræðileg málefni.

Eftirlifandi eiginkona Hjartar er Unnur Axelsdóttir. Þau eignuðust fjögur börn, þrettán barnabörn og átta barnabarnabörn. (Mbl.is 28.7.2012)

Á nýju ári.

Þá er 2012 runnið upp.Við höfum verið hér í Kristianstad í Svíþjóð yfir áramótin. Veðrið í gærkvöldi var stillt en það kólnaði með kvöldinu. Raketturnar hafa sjaldan í mínu minni þotið jafn beint upp í loftið. Afastrákarnir Sveinn og Jóhannes skemmtu sér vel við þessa iðju og afi þeirra líka. Það er stutt í barnið í manni þegar flugeldar eru annarsvegar. Áramótaheitin voru ekki merkileg í ár. Reyndar var ég búinn að ákveða að þetta yrðu áramót án loforða. Við áttum hér indæla kvöldstund með Hirti og Ingibjörgu og strákunum. Hér var líka góður vinur þeirra, Ingimundur ásamt okkur. Meira síðar....