Skjálftahryna á Reykjanesi

 Við upplifum marga skjálfta á bilinu 4 til 5 á Richter skala þessa síðustu daga eða frá 24. febrúar. Sérfræðingar telja að þessa skjálfta megi reka til flekaskilanna. Þeir útiloka þó ekki eldsumbrot á Reykjanesi vegna þessara jarðhræringa. Telja það reyndar frekar ólíklegt. Önnur vá sem okkur gæti verið búin er að þessi hryna leiði úr leysingi stóran skjálfta austur af Brennisteinsfjöllum í átt að Bláfjöllum sem gæti orðið 6,5+ á Richter skala. Það sem hefur vakið óhug minn er hvað tilmæli Almannavarna hafa verið almenns eðlis. Rætt er um að gæta þess að hafa varan á sér varðandi þunga hluti í hillum. Borgarstjóri hefur rætt um að engin rýmingaráætlun sé varðandi höfuðborgarsvæðið! Ég hef undrast hversu lítið hefur heyrst í kjörnum stjórnendum landsins. Umræðan hefur nánast verið í höndum sérfræðinga. Ég er þeirrar skoðunar að það eigi að heyrast meira í kjörnum fulltrúum okkar við þessar aðstæður. Þeir eigi að setja  sig inn í  það hvers  er að vænta  og tala fyrir mismunandi sviðsmyndum. Ef þeir telja  enga hættu í stöðunni eiga þeir að lýsa þeirri skoðun en ekki þegja þunnu hljóði. 

Ókeypis í sund

í gær gékk ég eins og fínn maður inn í Sundlaug Kópavogs og í fyrsta skipti á ævinni borgaði ég ekki krónu í aðgangseyri. Hafði orðastað um það við afgreiðslufólkið að þetta væri fyrsta skiptið á ævinni sem ég færi ókeypis í sund. Þau ætluðu að þrátta um það og sögðu að ég hefði ekki heldur borgað fram að 18 ára aldri. Ó jú, ég borgaði líka þegar ég var undir 18 ára aldri, upplýsti ég þetta ágæta fólk um. Oft var það svo að síðustu krónurnar fóru í sundhöllina og ekkert eftir til að kaupa snúð þegar sundi var lokið. Ég er sem sagt einn af þessum sem alltaf hefur þurft að borga ALLT hvað varðar opinbera þjónustu, þar til núna. Nú þarf ég bara að fá mér svona kort sem veitir drjúga afslætti af öllu og sumt ku víst vera ókeypis.

Fyrsta útvarpsviðtalið

Fyrsta útvarpsviðtalið sem ég fór í var árið 1986. Ég var nýbyrjaður í starfi hjá LÍÚ. Undanfarin ár hafði sjávarútvegurinn gengið í gegnum mikið erfiðleikatimabil. Þorskveiði hafði aldrei verið meiri en samt var staða fyrirtækja mjög bágborin. Þá gerist það einn daginn að Gissur Sigurðsson fréttamaður hringir í mig og spyr hvort ég sé ekki tilbúinn að koma í viðtal vegna nýútkominnar skýrslu um sjávarútveg, frá Þjóðhagsstofnun. Það sem vakti athygli var að afkoma útgerðar hafði snúist til hins betra og hann vildi ræða þessi umskipti. Ég mætti í viðtalið og Gissur tók það upp á segulband og eftir nokkrar endurtekningar og klippingar var komið stutt viðtal við kappann. Alltaf var ég fréttamanninum þakklátur hversu mildilega hann fór með viðvaninginn og áttum við ágætis samskipti uppfrá því í áratugi. Velti því fyrir mér í dag hvort þetta sé enn svona þegar óvanir koma í viðtöl.

Framfarir í knattspyrnu

Kom í Kórinn í fyrsta skipti í dag, glæsilegt íþróttahús okkar Kópavogsbúa í eftri byggðum. Lið Álftnesinga var að keppa við HK úr Kópavogi, það er hverfisliðið mitt. Minn maður var í fyrrnefnda liðinu á móti hverfisliðinu. Álftnesingar unnu stórt 11 - 2. Ég ákvað til málamiðlunar að ég mundi ekki klappa þótt Álftnesingar skoruðu. Í huganum var ég að bera saman breytingar frá því við strákarnir fyrir rúmum 50 árum fórum niður að læk til þess að spila á malarvellinum okkar, sem hann Kolbeinn hafði ýtt fyrir okkur. Völlurinn hefur verið svona 20 x 30 metrar. Svona eru nú framfarirnar stórstigar hér í borg/bæ. Við eigum meira að segja tvö svona hús. Það sem var eftirtektarvert í þessum leik var að í liði Álftnesinga voru líka stelpur, sem gáfu strákunum ekkert eftir. Svo tók ég eftir því að þegar líða tók á seinni helming var HKingum fjölgað inn á vellinum til að jafna leikinn. Á hliðarlínunni voru foreldrar að hvetja og fylgjast með og liðunum fylgdu alvöru þjálfarar, sem stýrðu leiknum. Ég sat undirbúning fyrir leik og hlustaði á þjálfarana útskýra leiktæknina. Hvað bæri að varast og hvernig leikmenn ættu að haga sér. Rifjaðist þá upp fyrir mér að líklega höfum við gert öll mistökin í bókinni fyrir 50 árum. Það er ekki að undra að við séum komin í heimsmeistarakeppnina í fótbolta og það þrátt fyrir höfðatölu

Grænurnar fyrir vestan

Veröldin víð, nyrst í íshafi köldu. Ég kom til að leita rótanna, beið en þið voruð farin. Spor ykkar afmáð, ekkert minnti á ykkar gömlu daga eða fór ég ekki á réttan stað? Kannski hittumst við að á nýjum stað að vori og grænurnar verða grænni og fegurri en nokkru sinni fyrr.

St Etienne, ég var þar

Leikur Íslands og Portugals í fótbolta er einn af þessum atburðum í lífinu, þar sem maður er viðstaddur og gleymir seint. Þetta var fyrsti leikur Íslands í Evrópumeistarakeppni í knattspyrnu karla. Leikurinn endaði með jafntefli 1 1.

Andstæðingurinn var verðugur, eitt öflugasta lið keppninnar, þó ekki væri nema það eitt að hinn knattknái Ronaldo er í liðinu. Stemningin á vellinum var mögnuð allan leikinn.

Þegar við komum loks til St Etienne var klukkan ríflega sjö að kvöldi. Leikurinn hófst kl. 21.00. Tíminn leið sem örskotstund og áður en við vissum af vorum við farin að syngja lagið Ég er kominn heim og svo þjóðsönginn.

Við lögðum af stað frá St. Etienne upp úr miðnætti og vorum komnir í Mylluna í Commessey klukkan hálf fimm að morgni sælir og glaðir.

Eftirmálin af þeim grænlensku

Má eiginlega til með að segja ykkur frá málalokum í samskiptum við grænlensku sjómennina, sem komu hingað árið 1992 til að veiða "grænlensku" loðnuna, sem við leigðum af þeim. Þetta var í fyrsta skipti sem viðskipti með aflaheimildir áttu sér stað milli landa, það best ég veit.

Það gékk því miður margt úrskeiðis hjá okkur við að koma þeim um borð í loðnuflotann þegar verið var að veiða grænlenska kvótann. Bæði voru þess valdandi land- og veðurfræðilegar aðstæður, einhverjir skipstjórar vildu þá ekki um borð, en svo var líka hitt að biðin var sjómönnunum erfið, sérstaklega áfengið og í einhverjum tilvikum konur. Aðrir komust með í túr.

Hann var færeyskur, útgerðarstjórinn hjá stóru útgerðarfyrirtæki, sem ég var í samskiptum við vegna fullnustu þessa tímamóta veiðisamnings. Nokkru eftir að sjómennirnir koma til Grænlands hringir hann í mig og segir að nú séu góð ráð dýr. Þeir séu með himinháar bótakröfur vegna svikinna loforða um skipsrúm á Íslandi.


Ég átti minnislista yfir hvern og einn sjómann, hvert þeir fóru, hvernig þeir höfðu hagað sér og af hverju þeir hefðu ekki komið til skips. Hann var æði skrautlegur án þess að ég greini frá því í smáatriðum. Það næsta sem ég frétti frá Grænlandi var að það yrðu engin eftirmál vegna vanefnda á samningnum eftir fund með sjómönnunum.

Sumarið eftir var sjávarútvegsráðstefna hér á landi og ég frétti að þar væri færeyskur maður sem vildi hitta mig. Þetta var þá kontaktaðili minn í Grænlandi vegna grænlenska kvótans.Hann sagði mér upplýsingarnar hefðu komið sér vel.

Þegar hann hóf lestur listans hurfu allar kröfur eins og dögg fyrir sólu og allt annað hljóð var komið í menn. Þeir sögðu að Íslendingar væru frábærir og hefðu gert vel við sig. Einn sagðist hafa fengið gefins klukku og þeir gerðu enga kröfur um bætur.

Þar með var þessi fyrsti leigusamningur á grænlenskum aflaheimildum fullefndur.

Skömm í hattinn fyrir rekstaráætlun

Ég vann fyrstu rekstraráætlunina fyrir nýja flugstöð árið 1981. Niðurstaðan kom rétt í því sem Ragnar Arnalds varð fjármálaráðherra. Yfirmaður minn sagði mér síðar að ástæðan fyrir því að þessi rekstaráætlun hafi komið honum á óvart hafi verið vegna þess að ráðherra veitti honum ekki áheyrn í mánuð, sjálfum ráðuneytisstjóranum. Ragnar skammaðist mikið yfir því að ekki hafi verið reiknað með fjármagnskostnaði, sem hefðu verið háar fjárhæðir og snúið rekstaráætluninni á hvolf. 

Svona ríkisfjárfestingar voru kallaðar stofnfjárfestingar og af þeim var ekki reiknaður fjármagnskostnaður. Plön og helmingur flugstöðvarinnar eða um 75% fjárfestingarinnar var greiddur af Bandaríkjamönnum! Þannig að nær væri að tala um fjármagnstekjur af því framlagi. Þá voru raunvextir á þessum árum neikvæðir, þannig að það var ekkert nema stór plús að fara í þetta verkefni.

 Það var ekki gaman fyrir ungan hagfræðing að fá háðulega umfjöllun í fjölmiðlum af hendi yfirmanns og eiga engan möguleika á að verja sig eða útskýra mál sitt. Enginn reyndi að hafa áhrif á niðurstöðu mína og ég hafði mjög gaman af að vinna þetta verkefni. Rakst á þessa umfjöllun í Tímanum þar sem sjálfur Ólafur Jóhannesson þá utanríkisráðherra og síðar forsætisráðherra varði þessa niðurstöðu.(Tíminn 10. apríl 1981)

Fyrsta myndin

Myndin sem hér fylgir er eftir Sigfús Halldórsson máluð á Þingvöllum 1958. Þannig var að Sigfús bað mig um að aðstoða sig við að mála glugga á efri hæð. Hann sagðist svo lofthræddur og ekki treysta sér í stigann. Það var ekki mikið mál og ég málaði gluggana en hann stýrði verkinu af jörðu niðri. Þegar við vorum búnir vildi hann endilega borga mér fyrir aðstoðina, en ég vildi það ekki. Leit á þetta sem sjálfsagt viðvik við nágranna og vin foreldra minna. Þá sagði hann að fyrst ég vildi ekki greiðslu fyrir aðstoðina væri lágmark að við hefðum kaup kaups. Ég hefði málað fyrir hann og því rétt að hann málaði fyrir mig. Síðan fór hann með mig inn í vinnuherbergi sitt og ég fékk að velja mér mynd. Þetta er myndin sem ég valdi. Minnir að þetta hafi verið sumarið 1967 frekar en 1966. Þessi mynd hefur veitt mér mikla gleði og fleirum. Tengdamóðir mín var með hana að láni í mörg ár. Myndin er sérstök að því leiti að hún sýnir kunnuglega íslenska náttúru en ekki í sínum litríkasta blóma eins og er svo algengt með náttúrumyndir.

Þjóðhátíð í Vestmannaeyjum

Þetta er helgin sem hugurinn dvelur við útihátíðir sem maður sótti hér áður fyrr. Einu sinni fór ég á þjóðhátíð í Vestmannaeyjum. Þetta hefur verið árið 1969. Ég var 16 ára þetta sumar. Fór með flugi til Eyja með nýtt tjald sem ég hafði keypt fyrir sumarhýruna. Þetta var einu orði sagt skelfileg reynsla, hávaða rok og grenjandi rigning. Ég fékk inni í heimahúsi síðari nóttina hjá henni Stínu frænku hans Árna Árnasonar en við erum systrasynir og jafn gamlir. Annars var fólki smalað í verbúðir niður í bæ sem ekki hafði svona aðstöðu. Ég man að nýja tjaldið mitt var mjög illa farið eftir þessa ferð, nánast ónýtt. Þjóðhátíðarlagið þetta ár heitir Draumablóm Þjóðhátíðar og byrjar svona:

"Ég bíð þér að ganga í drauminn minn
og dansa með mér í nótt
um undraheima í hamrasal
og hamingjan vaggar þér ótt."

Texti Árni Johnsen

Ekkert var nú dansað mikið í þessu óveðri og einhverjar skvísur sá maður sem sýndu gestinum lítinn sem engan áhuga. Eitthvað þvældist maður milli hústjalda og hlustaði á tjaldbúa skemmta sér. Ég lenti hinsvegar í sjómanni við einhvern dela þarna sem ætlaði aldrei að sleppa mér. Átti ekki roð í hann enda hann nokkrum árum eldri. Ég vissi ekki þá sem betur fer að ég ætti eftir að vinna við það í 30 ár að vera í stöðugum átökum við sjómenn um fiskverð og kjaramál. Þetta er líklega í fyrsta skipti af mjög mörgum sem ég flaug með Fokker út í Eyjar en það var líklega gömul DC 3 sem ég flug með heim. Aldrei hefur mig langað aftur á útihátíð í Eyjum, þótt síðar ætti ég eftir að kynnast fjölmörgum frá Vestmannaeyjum, meira að segja sjálfum textahöfundinum Árna Johnsen. Þeir Eyjamenn sem ég hef kynnst eru upp til hópa mikið sómafólk. Léttir og skemmtilegir en samt býr alvaran alltaf á bakvið, þéttir á velli og þéttir í lund mundi einhver segja. Góða skemmtun þið sem farið.

Hvernig kennir maður manninn?

„Þó þú langförull legðir sérhvert land undir fót,

 bera hugur og hjarta samt þín heimalands mót.“

Hvernig kennir maður manninn.

Þannig kvað Stephan G Stephansson í frægu kvæði sínu í Íslendingaræðu árið 1904 í Winnipeg. Skáldið er að segja okkur að umhverfið móti manninn.

Við sem eigum ættir okkar að rekja vestur í Aðalvík berum örugglega með einum eða öðrum hætti ákveðið svipmót af þessu vestfirska umhverfi, arfleið kynslóðanna.

Föður mínum séra Hirti Hjartarsyni frá Aðalvík var hugleikið hvernig kenna mætti manninn.

Í predikunum hans má oft finna þessa setingu: Hvernig kennir maður manninn? Það fer vel á því að gera það einnig núna úr þessum ræðustól sem hann predikaði oft úr í afleysingum fyrir sr. Árna Berg Sigurbjörnsson.

Í huga hans var ættin mikilvægur þáttur, frændur og frænkur, framganga, afrek þeirra og sigrar – jú og mótlætið líka. Hann vildi þekkja frændur sína og hann naut þess að vera í návist þeirra og taldi marga þeirra til vina sinna.

Hvað ættgöfgi varðar, var að hans mati ekki hægt að vera betur ættaður en að eiga ætt sína að rekja til Aðalvíkur.

Þeir bræður veltu oft fyrir sér uppruna ættarinnar í Aðalvík og seildust langt í að mæra ættina. Bróðir hans Finnbjörn Hjartarson hafði mjög frumlega skoðun á þessu. Hann hélt því fram að við værum af hinni týndu ættkvísl gyðinga, Benjamítum.  Ættkvíslin sem samkvæmt biblíunni fór í vestur og engar frekari sögur eru af. Ættin hafi endað ferð sína á þessu „extremo angulo,“ eða síðasta horninu.

Hann var þá að vísa til útlitsins, sérstaklega kvennanna. Þessara háu dökkhærðu kvenna, hrokkinhærðar og með brún augu.

 Það var föður mínum afar kær minnig að hann messaði í fyrsta skipti árið 1989 á Stað í Aðalvík um það bil sem hann kláraði nám í guðfræði 59 ára gamall.

Við það tækifæri söng blandaður þrjátíu manna kór við messuna, allt skyldfólk og afkomendur undir stjórn frænda og vinar hans Ingimars Guðmundssonar í Þverdal.

Einhver orð hafði Ingimar um að hann væri fyrsti presturinn í þessari ætt frá Aðalvík.  

Helsti áhrifavaldur í lífi föður míns var afi hans Finnbjörn Hermannsson verslunarmaður á Ísafirði lengst af  hjá Ásgeirsverslun og síðar verslunarstjóri á Hesteyri hjá Hinu sameinaða verslunarfélagi.

Hann var sonur hjónanna Hermanns Sigurðssonar bónda á Læk, hagleiksmanns með tré og járn, og eiginkonu hans Guðrúnar Finnbjarnardóttur. Hún var dóttir ættarhöfðingjans Finnbjörns Gestssonar á Sæbóli. Hann var sagður glæsimenni og vel látinn, söngmaður góður og hefur söng- og tónlistaráhugi fylgt niðjum hans, segir í bókinni Sléttuhreppur.

 Önnur börn þeirra hjóna voru Guðrún Elín gift Abraham Jónassyni, bónda á Læk. Ingibjörg Katrín, gift fyrst Vilhjálmi Magnússyni útvegsbónda á Sæbóli. Síðari maður hennar var Sigurður Alexander Finnbogason, bóndi á Sæbóli (Siggi Alli). Ingveldur Ólína gift Birni Björnssyni, verkstjóra hjá Kaupfélaginu á Ísafirði. Guðmundur Sigurjón Lúther útvegsbóndi á Sæbóli, kvæntur Margréti Þorbergsdóttur frá Miðvík og Jón Sigfús bóndi á Sæbóli og Læk, kvæntur Elínóru Guðbjartsdóttur. Samkvæmt Íslendingabók áttu þau einnig Sigurjón, Halldór og Ástu sem létust á barnsaldri.

Fyrstu kynni af frændfólki.

Fyrstu persónulegu kynni við frændfólk frá Aðalvík tengi ég skólasystur minni og vinkonu allt frá menntaskólaárunum okkar, Elinóru Ingu Sigurðardóttur og eiginmanni hennar Júlíusi Valssyni. Elinóra er barnabarn Jóns Sigfúsar Hermannssonar.

Í gegnum kynni okkar og vinskap hitti ég fyrst langafabróður minn Jón Sigfús Hermannsson en milli þeirra bræðra var 16 ára aldursmunur. Ég hafði aðeins hitt langafa minn einu sinni. Það  var þegar hann var áttræður 1958. Þeir voru í minningunni sláandi líkir. Síðustu árin dvaldi hann um tíma á öldrunarlækningadeild Landspítalans þar sem konan mín vann. Hún hafði gaman af að brýna hjúkrunarfólkið um að sinna nú honum Jóni vel. Hann væri langa, langafa bróðir barnanna hennar.

Jón Sigfús bjó að Sogaveginum í húsinu, sem hann byggði að hluta úr rekaviði að vestan. Hann flutti með sér virkið þegar hann fór suður líklega meira og minna tilsniðið. Þetta er lýsandi myndbirting þeirrar elju og dugnaðar sem einkennir hans fólk.

Síðar kynntist ég foreldrum Elinóru Ingu, Sigurði Jónssyni og Dýrfinnu Sigurjónsdóttur en nefna má að móðir mín og Dýrfinna eru þremenningar.

Það er gaman að minnast þess að hún tók ljósmóðurprófið á móður minni þegar ég var í móðurkviði, þannig að segja má að ég sé „sveins stykkið hennar.“ 

Allt er þetta vel gert, gott og duglegt fólk sem skarað hefur fram úr á ýmsum sviðum. Það er gott að vera í návist þess og maður gleðst yfir að eiga frændsemi við það.

Skáldið sagði að umhverfið móti okkur.

Ef við skoðum ljóð Sléttuhreppinga, „Aðalvík,“ þá er ljóðahöfundi efst í huga lognið, sólsetrið, töframyndir náttúrunnar, blómin og fegurðin í Aðalvík - sumarið.

 Um ískaldar vetrarnætur, þokuna og einangrun hefur hann enginn orð. Hann minnist aðeins á hið fagra, blíða og eftirsóknarverða en lætur hitt lönd og leið. Það hefur verið mikilvægur eiginleiki til þess að lifa af við erfið skilyrði.

Við skulum minnast þess að óblíð náttúran markaði djúp spor í mannlífið. Vafalaust hefur hún líka hert það fólk sem þar lifði af erfiða lífsbaráttu.

Sagan af Snorra á Húsafelli og dvöl hans á Stað í Aðalvík á 18. öld, þessu nafnkunna „harðindaplássi“ eins og Brynjólfur Sveinsson biskup nefnir það er lýsandi mynd af bágum kjörum fólksins allt fram á 20. öldina.

Þrautseigja og dugnaður var gott veganesti inn í framtíðina. Hið nýja Ísland kallaði á duglegt fólk í þéttari byggðir. Sjálfsþurftarbúskapurinn leið undir lok. Sléttuhreppsbúar svöruðu þessu kalli en tryggð þeirra við sveitina er til fyrirmyndar og vitnar um dugnað og ræktarsemi við arfleifðina og það sem var.

Ferðir í Aðalvík. 

Í fyrra skiptið fórum við hjón ásamt móður minni, sem fylgdarmenn föður míns árið 1999. Hann var að jarðsetja frænda sinn og vin Vilhjálm H Vilhjálmsson stórkaupmann.

Við fórum með Fagranesinu til Aðalvíkur og vorum ferjuð í land við Sæból. Í lendingu vorum við minnt á hversu veður getur breyst fyrirvaralaust. Norðvestan vindhviða feykti í lendingu á haf út hluta af byggingarefni sem Sveinn Guðmundsson frá Þverdal átti.

Við fengum inni í Jónshúsi þessa daga hjá Sigríði Helgu og Guðmundi sem þar voru þá húsráðendur.

Maður fann vel tenginguna við staðinn og ættina. Afkomendur Vilhjálms í Steinhúsinu. Heimsókn til Ásgeirs Jónssonar skókaupmanns í Kópavogi. Ég minnist sérstaklega orða hans af hverju byggðin lagðist af: „Það fóru allir sem gátu þegar við fórum að fá peninga fyrir vinnu okkar.“

 Þegar við komum til systranna í Bólinu, þar sem þær voru að fjarlægja rætur hvanna úr grassverðinum var sagt: „Er ekki Sveinn Hjartarson kominn aftur til Aðalvíkur.“ Ég er skírður í höfuðið á Sveini Hjartarsyni, föðurbróður mínum sem lést ungur að árum, en hann hafði dvalið á sumrin í Aðalvík fyrir 1942. Þetta þótti mér vænt um og tengdi mig staðnum enn frekar.

Síðar átti ég þess kost í júlí árið 2011 ásamt skaftfellskum göngufélögum að heimsækja Aðalvík. Við gengum fjöruna frá Sæbóli að Látrum (fyrir Pokasund niður Tökin), upp á Barðann og næsta nágrenni og að lokum frá Sæbóli yfir á Hesteyri. Í ferðalok aðstoðuðum við að ganga frá drenlögn við Stað. Hugtakið að vera vel fjallgengur sem sagt var um Aðalvíkinga fékk nýja merkingu í huga mínum eftir þessa ferð.

Við gistum í Hjálmfríðarbóli hjá Gylfa Kristinssyni og Jónínu Völu Kristinsdóttur. Við áttum góða daga í frábæru veðri alla dagana.

Það gerir þessa ferð enn eftirminnilegri að foreldrar mínir og eiginkona fylgdu með vestur á Ísafjörð og biðu þar á meðan farið var með gönguhópnum yfir í Aðalvík. Þetta var síðasta skipti sem ég fór með föður mínum vestur. Hann treysti sér ekki lengra, en hugurinn bar hann yfir Djúpið.    

Fjölskyldan.

Faðir minn var alinn upp á Ísafirði. Hann bjó á Skipagötu 7 sem var tíðum viðkomustaður frændfólks frá Aðalvík. Langamma mín hét Elísabet Guðný Jóelsdóttir. Þeirra börn voru:  Sigurður, Jón Hjörtur afi minn, Margrét og Árni.

Systkini föður míns eru: Hermann, Kolbrún, Finnbjörn, Matthías, Elísabet og Sveingerður og Sveinn sem lést í æsku 1942, eins og áður sagði. Samfeðra eru Margrét og Nína.

Ég hóf þetta tal á að velta því upp hvernig maður kennir manninn: Augljóslega mótar umhverfið hann að stórum hluta. Máltækið segir að fjórðungi bregði til fósturs. Í þeim efnum kemur að fjölskyldunni og ættinni og frændseminni þegar einstaklingurinn leitast við að þekkja sjálfan sig. Það hefur verið mér mikilsvirði að vita af þessum tengslum við ætt mína fyrir vestan.

Ég þakka áheyrnina og bið ykkur guðs blessunar.

Skemmtilegustu kaupin

Fyrir meira en þremur áratugum keypti ég abstrakt málverk eftir Karl Kvaran listmálara. Gunnlaugur Þórðarson hæstaréttalögmaður stóð fyrir sýningu á verkum hans í matstofu stjórnarráðsins í Arnarhvoli en þar vann ég um tíma. Uppi um alla vegi matstofunnar sem er í kjallara hússins hengdi hann upp myndirnar og lífguðu þær mjög upp á stofuna. Einn daginn var ég seinn fyrir í mat og við vorum aðeins tveir í matstofunni á sitt hvoru borðinu. Við tókum tal saman og ég hafði einhver orð um það að mér þætti sýningin athygliverð, þótt ég væri ekki vanur svona abstrakt verkum. Gunnlaugur upplýsti mig um að verk af þessu tagi krefðust þess að maður tæki afstöðu til þeirra. Það skipti ekki máli hvort manni þætti þau vera falleg eða ljót. Þau mundu ekki láta mann í friði og krefðust ávallt afstöðu. Síðan spurði hann mig hvort ég væri hrifinn af einhverri sérstakri mynd. Ég benti á mynd sem ég var hrifinn af og heitir Nóvember morgunn. Hann bauð mér hana til kaups en ég sagðist ekki hafa efni á að kaupa hana. Þá svaraði hann að bragði að þetta snérist ekki um hvort maður hefði efni á að kaupa, heldur hvernig maður treysti sér til þess að greiða myndina. Ég fór þá í næsta skjól og sagðist ekki "þora" að kaupa svona dýra mynd nema spyrja konuna mína fyrst. Þá hnussaði Gunnlaugur og sagði að hann ætti eitt stærsta einkasafn málverka. "Það get ég sagt þér að ef ég hefði einhvern tíma spurt konuna mína hvort ég mætti kaupa mynd. Þá ætti ég enga mynd," sagði Gunnlaugur. Ég var mát og við fórum að ræða verðið og ég sagði eins og var að ég ætti enga peninga. "Þetta er bara spurning um tíma, hvað viltu langan tíma?" Hann dró upp stóran bunka af víxileyðiblöðum og byrjaði að telja þá. Okkur samdist um að ég mundi greiða myndina á einu ári. Þess má geta að ég á enn þessa víxla til minningar um þessi skemmtilegu kaup. Þeir lentu í eigu manns sem hafði innrammað þessar myndir og var alltaf mjög gaman að koma til hans að greiða þá. Það var ekkert verið að senda þá í banka til innheimtu. Ég var svolítið kvíðinn þegar ég hringdi heim til að segja frá tíðindunum. Við vorum að fjárfesta í íbúð og málverk var ekki efst á innkaupalistanum. Sirrý hefur mjög gaman af að segja frá því þegar ég hringdi í hana úr vinnunni og bað hana að setjast niður, því ég þyrfti að segja henni svolítið. Það er skemmst frá því að segja að hún tók þessum tíðindum mjög vel og við höfum notið þessarar myndar bæði öll árin og erum ekki leið á henni.

"Ég er eins og annar krakki"

Ford T módel. Í dag fórum við á "aldamótadaga" á Eyrarbakka. Við vorum sein fyrir og vorum á Bakkanum um hálf sex. Áttum allt eins von á því að dagskráin þennan dag væri tæmd. Það fyrsta sem við rákumst á fyrir austan var þessi fallegi uppgerði Ford T módel. Ég kannaðist strax við þennan bíl. Þetta var gamli Fordinn hans afabróður míns, Guðmundar Gunnarssonar. Ég á yfir fimmtíu ára gamla barnæsku minningu þar sem ég, pabbi og Gunnar afabróðir og bróðir Guðmundar erum að skoða þennan bíl. Það var árið 1958 eða árið sem Þórunn systir fæddist. Bifreiðin var þá ansi lúinn en ég þykist muna að Gunnar hafi sagt við þetta tækifæri að hann væri enn gangfær. Einhver hefur orðið svo fyrirhyggjusamur að gera bifreiðina upp til minningar um liðinn tíma. Eitt virðulegasta verkefni hennar var að keyra fólk á Alþingishátíðina á Þingvöllum 1930. Bifreiðin stóð einmitt fyrir framan Gunnarshús þegar ég sá hana á Bakkanum í dag. En það hús átti langafi minn og langamma. Satt best að segja varð ég eins og annar krakki við að sjá þennan gamla "ættingja" minn. Eins og segir í Eyrarbakkaljóðinu.
Vignir Stefánsson og Guðlaug Ólafsdóttir. Næst lá leiðin í Gónhól en þar er kaffistofa og listagallerí. Þar var boðið upp á gott kaffi og vöflur. Meðan við sátum við á Gónhól mætti Vignir Stefánsson pínaóleikari og góðvinur Söngfélags Skaftfellinga og spilaði á hljómborð og píanó nokkur lög sem Guðlaug Ólafsdóttir söng undurljúft. Þar á meðal voru nokkur lög eftir Sigfús Einarsson tónskáld og fleiri. Sigfús var fæddur á Eyrarbakka árið 1887. Að loknum tónleikunum skoðuðum við safn fornbíla sem voru til sýnis á öðrum stað í þessu húsi. Við enduðum heimsókn okkar á Bakkan með því að fara á veitingastaðinn Rauða húsið áður en við héldum heim á leið. Þetta var óvænt og ánægjuleg síðdegisskemmtun. Takk fyrir okkur. Siðasta lagið sem söngkonan söng á tónleikunum var þetta ljóð:

Elskulegi Eyrarbakki
aftur kem ég heim til þín.
Ég er eins og annar krakki
alltaf þegar sólin skín
(Höf.: Garðar Sigurðsson Eyrarbakka)

Fyrsta sinn til útlanda

Lorelei. Ég hef verið með nokkra "í fyrsta sinn pistla" á þessari bloggsíðu á undanförnum vikum. Þá er komið að því að minnast fyrstu utanlandsferðarinnar. Hún var farin í maí - júní 1975. Við fórum í þriggja vikna ferð til Danmerkur, Þýskalands og Noregs. Í Kaupmannahöfn dvöldum við nokkra daga hjá Elísabetu föðursystur minni og fjölskyldu í Albertslund sem er úthverfi í Kaupmannahöfn. Helstu ferðamannastaðir Íslendinga í borginni voru skoðaðir. Næst fórum við í vikuferð með Tjæreborg ferðaskrifstofunni til Hamborgar, Bremen um Rínar- og Móseldal til Trier og í bakaleiðinni var gist í Hamborg, nánar tiltekið á Hótel Monopol sem var beint á móti hinum fræga Tírólaskemmtistað á Reberbahn - Schillertal. Meðalaldur í rútunni var 70+ og vorum við lang yngst eða rétt rúmlega tvítug. Þetta voru allt frábærir ferðafélagar. Næst okkur í aldri voru íslensk heiðurshjón um fimmtugt Jón og Ólafía sem urðu okkar bestu ferðafélagar í þessari skemmtilegu og eftirminnilegu ferð. Ég minnist kvöldsins í ráðhúskjallaranum í Bremen. Þegar Danirnir sem sumir voru fæddir Þjóðverjar gáfu fiðluleikurunum þjórfé eins og á að gefa þjórfé. Viðkvæðisins að nú væri hægt að leggja af stað því Íslendingarnir væru komnir. Kókdrykkju okkar templaranna fyrir 1DM glasið í Moseldal þegar hvítvínglasið kostaði 20pf. Heimsóknarinnar í Asbach Uralt brandí verksmiðjuna í Rínardal. Siglingarinnar á Rín framhjá Lorilei kettinum. Vínviðarins í þessum frægu dölum. Allra fallegu ferðamannabæjanna og fljótaprammanna. Kyrraðarstundar "An der Ecke" í Koblenz þar sem Rín og Mosel mætast.Þegar við Jón fórum á búlluna og til stóð að ræna okkur þar um hábjartan dag fyrir að bjóða stúlku upp á kampavínsglas. Að lokinni Þýskalandsferðinni fórum við til Osló og dvöldum þar síðustu vikuna. Þar gengum við á Karl Johann og snæddum pizzur. Við lentum fyrir tilviljun í boði ásamt öðrum Íslendingum á 17. júní hjá sendiherranum í Osló. Þennan dag ákváðum við að prófa búsetu erlendis og fara til náms næsta haust og reyndist það farsæl ákvörðun. Við fluttum að vísu til Svíþjóðar en ekki Noregs vegna þess að við vildum vera miðsvæðis í Scandinavíu.

Í fyrsta sinn í Djúpið

Simca. Maður er enn við sama heygarðshornið og í síðustu pistlum að rifja upp minnisstæð ferðalög. Fyrsta sinn sem ég fór ásamt foreldrum og systkinum vestur í Ísafjarðardjúp mun hafa verið í kringum 1960 ég er ekki alveg klár á ártalinu gæti hafa verið 1962 - 1963. Minnissstæðast er að við fórum á bílaleigubíl frá Bílaleigu Batta rauða. Þetta var hvít og rauð Simca (framleiddar fyrst 1961) eins og bíllinn á myndinni með þessum pistli. Ferðin var farin til þess að rifja upp veru pabba í Tungu sem ung drengs og sýna okkur börnunum hvar þessi margumtalaði staður væri. Þegar vestur var komið horfuðum við úr nokkurri fjarlægð heim til Tungu sem þá var í eyði. Bærinn var á hægri hönd þegar komið er niður af Steingrímsfjarðarheiði. Við komumst ekki að bænum þar sem tvær frekar vatnsmiklar ár afgirtu bæinn frá þjóðveginum. Þessar ár eru Hvannadalsá og Lágadalsá sem renna saman fyrir neðan bæinn og renna út í Ísafjörð hjá Nauteyri. Það var ekki fyrr en fjörtíu árum síðar að við fórum alla leið að bænum Tungu á jeppa sem ég átti. Það var líka eins gott því bærinn stendur ekki lengur. Það kveiknaði í honum stuttu seinna. Á leiðinni til baka suður í þessari fyrstu ferð var komið við á Arngerðareyri sem þá var komið í eyði en þar var um tíma verslun, sláturhús og félagsheimili. Við gengum um þennan eyðilega stað og inn í íbúðarhúsið sem minnti einna helst á kastala. Minnisstætt er að það var eins og húsið hafi verið skilið eftir í skyndi því þar inni var ýmis húsbúnaðar og fleira á víð og dreif, þótt enginn byggi þarna. Eftir stutta dvöl í Djúpinu og sögustund um liðna atburði var haldið af stað í bæinn. Við náðum ekki í bæinn á einum degi eins og til stóð. Allir voru orðnir þreyttir þegar myrkva tók. Ákveðið var að tjalda einhversstaðar á leiðinni. Foreldrarnir voru ekki viss í myrkrinu hvar við værum nákvæmlega stödd. Um morgunin þegar viö vöknuðum og fórum út úr tjaldinu sáum við heim að Galtarholti í Borgarfirði. Þetta þótti sérstakt vegna þess að mamma á ættir að rekja til þessa staðar en móðurfólk hennar er ættað frá þessu býli.

Fyrsta sinn austur fyrir Jökulsá á Breiðamerkursandi

Við brúarvígsluna 1974 Ég fór á myndakvöld hjá Skaftfellingafélaginu fyrr í vetur. Við það tækifæri rifjaðist upp fyrir mér fyrsta skiptið sem ég fór austur á firði þ.e austur í Lón, lengra var ekki farið í það skiptið. Þetta var í ættarferð með Loftsalasystrum og afkomendum þeirra laugardaginn 13. og sunnudaginn 14. júlí 1974. Loftsalasystur voru móðuramma og ömmusystur Sirrýjar en þær voru tólf og áttu þrjá bræður. Síðari daginn var hringvegurinn opnaður með brúarvígslu á Skeiðarársandi. Ferðin gékk vel í alla staði. Mig minnir að gist hafi verið í tjöldum á Klaustri á laugardeginum. Staldrað var stutt við á Höfn í Hornafirði og eitthvað var stoppað á sandinum enda má sjá hátíðartjaldið í baksýn. Lítið man ég þó eftir hátíðarhöldum nema að Magnús Torfi Ólafsson samgönguráðherra var að halda ræðu. Minnisstæðast úr þessari ferð er hinsvegar þegar Anna Guðbrandsdóttir Kruger sem búsett var í USA og hafði búið þar í áratugi stóð upp og fór með allan Gunnarshólma utanbókar í Fljótshlíðinni á leiðinni til baka til Reykjavíkur. Svona flutning getur sá einn sem dvalið hefur langdvölum erlendis og saknað fósturjarðarinnar - það er ekki hægt að leika svona trega í flutningi ljóðs. Það er ég sannfærður um og trúi því að enginn hafi gleymt þessari stund sem á hlýddi.

Í fyrsta sinn norður

Göngugatan. Fyrsta skipti sem ég fór norður í land var í skólaferðalagi á vegum Gagnfræðaskóla Kópavogs árið 1969. Ég man ekki nákvæmlega hvaða mánuð var farið en það hefur verið snemma sumars líklega í lok maí. Fyrsta daginn fórum við að Hólum í Hjaltadal og sváfum í skólanum fyrstu nóttina. Ráðsmaður einn hafði gert sér dagamun og var að leita eftir félagsskap um kvöldið meðal skólasystranna við lítinn fögnuð. Umsjónakennarinn í ferðinni hann Guðmundur Oddsson stuggaði við honum. Næsta dag var farið til Akureyrar og gistum við þar eina nótt í skóla - líklega gagnfræðaskólanum upp af brekkunni. Fyrir utan ungu stúlkurnar sem sýndu okkur strákunum úr Kópavoginum nokkurn áhuga þóttu okkur brúnu mjólkurflöskurnar afar athyglisverðar. Hvolpavitið var nú ekki þroskaðra en svo. Að sjálfsögðu var borðað á Hótel KEA. Næsta dag var farið í Mýtvatnssveit. Stoppað var á hótelinu í Reynihlíð og þar var borðaður nýr silungur með kartöflum og smjöri, hvílíkt lostæti. Þá var grjótagjáin heimsótt og tekin nokkur sundtök í henni og Dimmuborgir skoðaðar áður en Mývatnssveit var kvödd. Eftir Kröflugosið hefur ekki verið óhætt að lauga sig í gjánni. þar sem hitastigið hækkaði of mikið. Rútubílstjórinn í þessari ferð var að sjálfsögðu rútubílstjóri okkar Kópavogsbúa hann Teitur Jónasson. Hann var hrókur alls fagnaðar og oft sungum við lag sem fjallaði um hann. Viðkvæði í laginu var: Teitur vildi það og Teitur skyldi það. Trallalla.... Mig minnir að það hafi verið í kaupfélaginu í Miðfirði sem fengust forláta skrautpípur með tinloki sem margir keyptu sér. Ég tímdi því ekki og sá lengi vel mikið eftir því. Þetta er það sem ég man helst.Kveðja.

Fyrsta sinn vestur

Catalina.
Það koma tímabil að maður leggst í það að rifja upp lönguliðna atburði. Fyrsta flugferð mín var í Catalinu flugbát vestur á Ísafjörð í júní árið 1958. Tilefnið var 80 ára afmæli langafa míns Finnbjörns Hermannssonar (1878 - 1961). Þetta var í eina skiptið sem ég hitti langafa og langömmu mína Elísabetu Guðnýju Jóelsdóttur (1879 - 1963). Ég flaug vestur með föður mínum Hirti Hjartarsyni, en Stefanía systir hafði farið tveimur dögum fyrr með ömmu og afa á Baldursgötunni, þeim Jensínu Sveinsdóttur og Jóni Hirti Finnbjarnarsyni. Flugið var tíðindalítið og veður hið besta. Við millilentum á Patreksfirði á leiðinni vestur og ég man sérstaklega eftir aðfluginu að Patró. Við lendinguna á Patreksfirði og Ísafirði er minnisstæður hvítfyssandi sjórinn sem æddi upp eftir vélinni og sást ekki út um glugga við lendingu. Síðan var farið í lítinn vélbát, sem kom að flugvélinni. Ég man ekki hvar við bjuggum þarna fyrir vestan en pabbi telur að það hafi verið hjá langafa og langömmu að Skipagötu 7.
Skipagata 7
Ég man óljóst eftir afmælinu og því þegar við hittum langafa og annað frændfólk, sérstaklega dóttur Grétu sem er á sama reki og ég, en pabbi og hún eru systkinabörn Ég sofnaði snemma í afmælinu á einhverjum bekk. Ég man eftir göngutúr um bæinn þar sem við gengum fram á tvo stráka sem voru að sigta sand. Pabbi kenndi þeim að nota stein í sigtið til þess að flýta fyrir sigtuninni. Þetta ráð festist mér í minni og oft notaði maður það í byggingarvinnu hér á árum áður. Mér hefur verið tjáð síðar að í afmælisveislunni hafi verið allir þekktustu verslunarmenn á Ísafirði frá fyrri árum. Þá voru þarna tveir bræður langafa þeir Guðmundar Luther Hermannsson bóndi á Sæbóli og Jón Sigfús Hermannsson bóndi á Læk í Aðalvík. Veislan var haldinn eins og áður segir hjá Margréti Finnbjarnardóttur í Hafnarstræti 6. Eiginmaður hennar var Kristján Tryggvason, sem var klæðskeri á Ísafirði. Margar ræður voru fluttar og mikið sungið.Kveðja.

Í fyrsta sinn austur

Það var í júlí árið 1958 sem við fórum austur á Eyrarbakka með Jóni Höskuldssyni leigubílstjóra að hitta frændfólkið í Gunnarshúsi. Þetta rifjaðist upp í dag þegar ég var staddur austur í Hveragerði og stoppaði við kaffiskálann, sem ég man ekki lengur hvað er nefndur. Þá var leiðin svo löng og ströng á Bakkann að það þótti eðlilegt að stoppa og fá sér kaffisopa í Hveragerði. Ég man eftir því stoppi þegar ég kom inn í stóra veitingasalinn og fékk appelsín. Næst man ég eftir mér þegar við keyrðum fram hjá Hælinu eins og Litla Hraun var kallað. Það var einhver út í glugga og vínkaði okkur er við keyrðum framhjá. Það fór hrollur um mig þegar ég keyrði þarna sem barn og gerir það enn hálfri öld síðar. Af heimsókn minni í Gunnarshús man ég eftir gömlu blindu konunni sem sat og réri sér á bekk í eldhúsinu. Hún mun hafa heitið Helga og verið skjólstæðingur langömmu minnar sem tók hana upp á sína arma. Einnig man ég eftir flatkökunum sem Ásta afasystir mín bakaði á kolaeldavélina. Þær voru ekkert sérstakar nýjar en er þær höfðu jafnað sig voru þær mikið lostæti. Ég man eftir að hafa skoðað forlátann vörubíl ala Ford T módel, sem Gunnar afabróðir minn átti, held hann hafi ekki einu sinni verið gangfær.Þetta er í fyrsta skipti sem ég man eftir að hafa farið í bílferð út fyrir bæinn. Ég hafði þetta sama sumar mánuðinn áður farið í 80 ára afmæli langafa míns vestur á Ísafjörð í flugvél.

Fyrir austan fjall

Var fyrir austan fjall og fór um eitt uppáhaldssvæðið mitt, Eyrarbakka og Stokkseyri. Á Bakkanum var fáni við hálfa stöng víða í þorpinu vegna jarðarfarar. Samfélagið var í vetrarbúningi og okkur fannst að mörg hús þyrftu málingu. Keyrðum fram hjá gamla ættarhúsinu, Gunnarshúsi. Það virðist nú vera tómt eftir að veitingastaðurinn flutti í annað hús. Á Stokkseyri var einhver svo vinsamlegur að hafa skafið snjóinn af hundaþúfunni hans Páls Ísólfssonar sem sjá má nálægt Ísólfsskála. Við stoppuðum bílinn til þess að hlusta á öldurótið við Stokkseyri. Það brýtur á hrauninu sem liggur út í sjóinn á þessu svæði - gamalt Þjórsárhraun ef ég man rétt. Síðan fórum við Holtaveg nr.413 og komum upp á þjóðveginn fyrir austan Selfoss. Keyrðum fram á nokkur hestastóð á veginum sem voru í vetrarbúningi. Drukkum jurtaseið á Náttúrulækningaheimilinu í Hveragerði með hunangi og kruðurí. Þetta "heimili" er rekið af myndarskap og þangað leitar fjöldi fólks þjónustu. Gott að koma inn á hlýtt heimilið eftir útiveruna. Það var bjart yfir austurfjöllunum séð úr Flóanum en blikur á lofti í suðri. Líklega styttist í það að veður fari hlýnandi og þessum miklu frostdögum með allt að 12 °c frosti sé lokið í bili. Engar sáum við austantórurnar að þessu sinni en það munu vera rauðleit ský yfir austurfjöllum séð úr Flóanum.